6 HIỂU LẦM LỚN NHẤT CỦA NGƯỜI VIỆT VỀ TIỀN LÀM THÊM GIỜ Ở NHẬT BẢN

Xin chào mọi người, tôi là Nagai, luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam.

Vào một ngày Chủ nhật tại công viên Hibiya.

Lễ hội Việt – Nhật đang diễn ra nhộn nhịp. Mùi đồ ăn lan trong không khí, hòa cùng tiếng người và tiếng nhạc Việt Nam rộn ràng khắp nơi.

Trên sân khấu, MC nói Tiếng Việt đang dẫn chương trình.

Tôi được mời vào một chiếc lều bên cạnh sân khấu.

Trong lều có khoảng 30 người Việt Nam đang ngồi.

Nhân viên của Ban tổ chức nói với tôi:

“Xin luật sư hãy nói trong 30 phút về chủ đề những hiểu lầm của người lao động Việt Nam về pháp luật Nhật Bản, hướng tới người Việt đang làm việc tại Nhật.”

Tôi gật đầu.

“Được. Hôm nay tôi sẽ chỉ tập trung nói về chủ đề Tiền làm thêm giờ tại Nhật Bản.”

Tôi đứng lên, hít một hơi sâu rồi nói:

“Trước hết, mọi người chỉ cần nhớ kỹ một điều này thôi.

Nếu bạn nghĩ “để sau này đòi một lần”, thì thực tế là mỗi ngày trôi qua, tiền làm thêm giờ của bạn lại mất đi một chút.

Vì vậy, những gì tôi nói với bạn hôm nay không phải để nghe cho biết, mà là để giữ tiền của chính bạn.”

Một người đàn ông ngồi hàng đầu giơ tay lên và nói:

“Thưa luật sư, nếu không có thẻ chấm công thì không thể đòi được tiền làm thêm giờ đúng không?”

Tôi lắc đầu:

“Không. Đó chính là hiểu lầm phổ biến nhất.”

Hôm nay, tôi sẽ nói về 6 hiểu lầm lớn nhất của người Việt Nam về tiền làm thêm giờ tại Nhật Bản.

📌 6 Hiểu lầm lớn nhất của người Việt Nam về tiền làm thêm giờ tại Nhật Bản.

• Không có thẻ chấm công thì không đòi được tiền làm thêm giờ.
• Nghỉ việc rồi thì không đòi được tiền làm thêm giờ.
• Cửa hàng trưởng/quản lý thì không có tiền làm thêm giờ.
• Lương cố định (fixed overtime) thì không phát sinh tiền làm thêm giờ.
• Thời gian chờ việc, nghỉ ngơi/ngủ tạm không phải là thời gian làm việc.
• Phí Luật sư quá đắt, không thể thuê Luật sư.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng tìm hiểu từng vấn đề này:

1. Không có thẻ chấm công vẫn đòi được tiền làm thêm giờ

Ví dụ một số loại chứng cứ có thể sử dụng:

• Nhật ký công việc, bảng ca làm việc.
• Tin nhắn Zalo/LINE gửi cho gia đình, bạn bè: “vẫn đang ở công ty”, “chuẩn bị về”… (có thời gian gửi).
• Lịch sử đăng nhập/đăng xuất máy tính tại công ty.
• Lịch sử gửi Email, trao đổi công việc trên Slack, Teams (có thời gian gửi).
• Thẻ ra vào tòa nhà, văn phòng. Dữ liệu kết nối Wi-Fi nội bộ của công ty.
• Lịch sử thẻ tàu điện, vé gửi xe, hóa đơn taxi,...
• Dữ liệu trên Camera giám sát, log máy POS, đóng ca,...
• Lời làm chứng của đồng nghiệp.
• Google Timeline (lịch sử vị trí).

Việc bạn cần làm:

• Lưu lại tất cả chứng cứ đang có (chụp màn hình + xuất dữ liệu gốc).
• Từ hôm nay, mỗi ngày ghi lại nhật ký làm việc bao gồm một số nội dung như: giờ bắt đầu công việc, giờ kết thúc công việc, nội dung công việc, ai là người quản lý,...
• Trao đổi với Luật sư trong thời gian sớm nhất.

2. Nghỉ việc rồi vẫn đòi được tiền làm thêm giờ

Một phụ nữ phía sau hỏi:

“Nghỉ việc rồi thì không đòi được tiền làm thêm cũ đúng không ạ?”

Việc cần làm:

• Gửi yêu cầu thanh toán chính thức cho công ty, việc này có thể giúp bạn tạm dừng thời hạn tối đa 6 tháng.
• Hãy liên hệ luật sư ngay, luật sư sẽ gửi yêu cầu thanh toán thay cho bạn.

3. Cửa hàng trưởng/quản lý vẫn có tiền làm thêm giờ

Một người đàn ông mặc đồng phục nhà hàng nói:

“Tôi nghe nói làm cửa hàng trưởng/quản lý không có tiền làm thêm giờ.”

Tôi trả lời ngay:

“Tiền làm thêm giờ không quyết định bằng chức danh, mà bằng thực tế công việc.”

Chỉ rất ít người được coi là “quản lý theo luật” mới bị loại trừ không được nhận tiền làm thêm giờ. Những người này phải đáp ứng cả đồng thời 3 điều kiện:

• Tham gia thực sự vào quản lý (nhân sự, ngân sách, tuyển dụng…)
• Tự do quyết định giờ làm việc
• Lương cao vượt trội so với nhân viên khác

4. Ngay cả khi áp dụng chế độ làm thêm giờ cố định, phần vượt quá vẫn được nhận tiền làm thêm giờ.

Ví dụ:

Cố định 30 giờ → làm 40 giờ → 10 giờ phải trả thêm

Khi nào chế độ lương cố định có hiệu lực:

• Phân biệt rõ lương cơ bản & tiền làm thêm.
• Ghi rõ số giờ làm thêm giờ cố định. (ví dụ: bao gồm 20 giờ làm thêm mỗi tháng).
• Ghi rõ số tiền làm thêm giờ cố định. (ví dụ: bao gồm 100.000 yên tiền làm thêm mỗi tháng)
• Có ghi rõ rằng “phần vượt quá sẽ được trả riêng”.

Trong các trường hợp đáp ứng các điều kiện nêu trên, chế độ làm thêm giờ cố định có hiệu lực, và đối với làm thêm trong phạm vi số giờ cố định thì sẽ không phát sinh tiền làm thêm giờ. Mặt khác, đối với phần vượt quá số giờ làm thêm cố định thì sẽ phát sinh tiền làm thêm giờ.

Nếu bạn làm việc tại công ty áp dụng chế độ làm thêm giờ cố định, hãy kiểm tra kỹ nội quy lao động. Một số trường hợp chế độ làm thêm giờ cố định vốn dĩ đã không có hiệu lực:

• Trên phiếu lương, không có sự phân chia giữa lương cơ bản và tiền làm thêm giờ cố định.
• Không ghi số giờ làm thêm giờ cố định.
• Quy tắc chi trả cho phần vượt quá số giờ làm thêm cố định không rõ ràng.

5. Thời gian chờ việc, nghỉ ngơi/ngủ tạm cũng có thể được tính là thời gian làm việc

Dựa vào các yếu tố sau để đánh giá thời gian chờ việc, nghỉ ngơi/ngủ tạm có được tính là thời gian làm việc hay không:

• Có bị chỉ định chờ việc, nghỉ ngơi/ngủ tạm không?
• Có phải phản ứng ngay khi có yêu cầu không?
• Tần suất công việc ban đêm như thế nào?
• Có phân công nhiệm vụ cần thực hiện không?
• Có phụ cấp không?
• Có thể tự do ra ngoài, làm việc riêng, liên lạc cá nhân hay không?

Một số ví dụ điển hình có thể kể đến như:

• Nhân viên bảo vệ làm việc 24 giờ (có ca trực đêm).
• Bác sĩ, y tá… làm ca trực đêm.
• Tài xế xe tải đường dài: thời gian chờ bốc xếp hàng hóa.
• Khác: chờ trực đêm ở tổng đài (call center), trực đêm bảo trì thiết bị,...

6. Bạn có thể thuê Luật sư không cần trả trước

Ví dụ tại Văn phòng luật Nagai Việt Nam：

Phí: khoảng 30% số tiền thu hồi（tối thiểu 200.000 yên）

Không thu được tiền → không mất phí

Mức chi phí Luật sư tại Văn phòng luật Nagai Việt Nam trong một số trường hợp：

• Thu hồi 1.500.000 yên tiền làm thêm giờ：
• → Phí luật sư: 450.000 yên（khoảng 30%）。
• → Số tiền bạn thực nhận: 1.050.000 yên。
• Thu hồi 500.000 yên tiền làm thêm giờ：
• → Phí luật sư: 150.000 yên（khoảng 30%）。
• Tuy nhiên, mức thù lao tối thiểu là 200.000 yên nên phí luật sư trong trường hợp này là 200.000 yên。
• → Số tiền bạn thực nhận: 300.000 yên。

✅ Những việc cần thực hiện ngay

Nếu bạn nghe câu chuyện hôm nay, và nghĩ “Có khi mình cũng vậy…”, thì Luật sư khuyên bạn nên làm ngay 3 việc:

1) Đừng xóa chứng cứ

Hãy lưu tất cả những gì bạn có, như Zalo, LINE, email, báo cáo công việc hằng ngày, nhật ký, bảng ca làm… Chỉ cần “những gì đang có” là được.

2) Từ hôm nay, mỗi ngày ghi 1 dòng nhật ký công việc

Hãy ghi lại giờ tan ca, nội dung công việc, ai là người chỉ đạo… Sau này, nó sẽ trở thành chứng cứ quan trọng giúp cho bạn.

3) Trao đổi với Luật sư qua Zalo

Hãy copy nguyên mẫu dưới đây, và gửi bằng tiếng Việt vào Zalo bên dưới:

Tôi là luật sư Nagai, tôi sẽ sắp xếp ngắn gọn và giải thích miễn phí về:

• Khả năng có thể yêu cầu được hay không?
• Những chứng cứ bạn nên thu thập tiếp theo là gì?
• Quy trình thực tế nếu cần thông báo cho công ty?

Tác giả

Văn phòng luật sư Nagai Vietnam
Luật sư: Nagai Yoshinao

Từ năm 2010, tôi đã làm việc tại Hà Nội, Việt Nam trong hơn 10 năm. Tôi là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt, hiểu rõ người Việt.

Tôi hỗ trợ người Việt đang làm việc tại Nhật, chủ yếu về các vấn đề lao động như tiền làm thêm giờ chưa được trả, sa thải bất công, tai nạn lao động.

Nếu cần, bạn có thể liên hệ với tôi qua Zalo.