Xin chào các bạn người Việt đang làm việc tại Nhật Bản. Tôi là Nagai Yoshinao – luật sư chuyên hỗ trợ người Việt làm việc tại Nhật.
Bạn đã từng bị cấp trên người Nhật nói như thế này chưa?
“Trang, vì bạn có vấn đề về tinh thần làm việc nhóm nên bạn không thể tiếp tục làm việc ở công ty chúng tôi.”
Bạn không giỏi tiếng Nhật nên khó nói chuyện với đồng nghiệp. Cũng khó tham gia vào nhóm LINE của công ty. Trong giờ nghỉ thường ở một mình.
Và rồi đột nhiên bị nói:
“Vì bạn thiếu tinh thần làm việc nhóm nên chúng tôi sẽ sa thải bạn.”
Nhưng trước hết, tôi nói kết luận: Việc sa thải chỉ với lý do “thiếu tinh thần làm việc nhóm” về nguyên tắc không được pháp luật Nhật Bản công nhận.
Sa thải phải có “lý do hợp lý khách quan”
Tiêu chuẩn để xác định việc sa thải có hợp pháp hay không ở Nhật Bản được quy định tại Điều 16 Luật Hợp đồng Lao động.
Việc sa thải sẽ bị coi là vô hiệu nếu thiếu lý do hợp lý khách quan và không được coi là phù hợp theo chuẩn mực xã hội, vì khi đó được xem là sự lạm dụng quyền sa thải.
(Điều 16 Luật Hợp đồng Lao động)
Nói cách khác, ngay cả khi công ty nói rằng “thiếu tinh thần làm việc nhóm”, nếu lý do đó không thể được coi là hợp lý khách quan, thì việc sa thải sẽ bị coi là vô hiệu.
Để việc sa thải được công nhận, thông thường cần có những yếu tố như sau:
- Có vấn đề cụ thể trong công việc (Ví dụ: lặp lại nhiều lần cùng một lỗi, không tuân theo chỉ thị công việc, liên tục có khiếu nại từ khách hàng, nhiều lần nghỉ làm không xin phép…)
- Công ty đã nhiều lần nhắc nhở và hướng dẫn (có văn bản hướng dẫn, yêu cầu cải thiện)
- Công ty đã thử các biện pháp khác trước khi sa thải, như chuyển sang vị trí hoặc bộ phận khác
- Có thể coi sa thải là biện pháp cuối cùng
Chỉ khi những yếu tố này tồn tại thì việc sa thải mới có thể được coi là có lý do hợp lý. Trong thực tiễn xét xử tại Nhật Bản, việc sa thải chỉ vì “không hợp với tinh thần làm việc nhóm” thường bị coi là sa thải trái pháp luật.
“Thiếu tinh thần làm việc nhóm” là đánh giá rất chủ quan
Tinh thần làm việc nhóm có thể thay đổi rất nhiều tùy theo:
- Sự hợp nhau với cấp trên
- Trình độ tiếng Nhật
- Tính cách cá nhân
- Văn hóa nơi làm việc
Một cấp trên có thể cho rằng “thiếu tinh thần làm việc nhóm”, nhưng cấp trên khác có thể thấy “không có vấn đề gì”. Điều này là hoàn toàn bình thường.
Đặc biệt với người nước ngoài, còn có những yếu tố sau:
- Rào cản ngôn ngữ
- Khác biệt văn hóa (không đi nhậu cùng, ít nói chuyện phiếm…)
- Chưa quen với văn hóa Nhật Bản như “đọc không khí” trong tập thể
Việc ép buộc người nước ngoài phải có “cách làm việc nhóm giống người Nhật” thường bị coi là không phù hợp, và trong nhiều vụ kiện tòa án cũng bác bỏ điều này.
Nếu bạn thấy mình rơi vào tình huống tương tự — 5 việc bạn có thể làm ngay từ hôm nay
① Ghi lại các lần bị nhắc nhở hoặc hướng dẫn
Hãy ghi lại trong điện thoại:
- Khi nào?
- Ai nói?
- Nội dung là gì?
Nếu nhận được email hoặc tin nhắn trong hệ thống chat nội bộ, hãy chụp màn hình lưu lại làm chứng cứ.
② Lưu lại các phát ngôn mang tính phân biệt hoặc quấy rối
Ví dụ, hãy đặc biệt chú ý nếu nghe những câu như:
“Người nước ngoài thì tinh thần làm việc nhóm kém”
“Người Việt Nam không có tính hợp tác”
“Nếu không thể làm theo cách của người Nhật thì nghỉ việc đi”
Những lời nói như vậy có thể bị coi là quấy rối hoặc phát ngôn mang tính phân biệt. Nếu có thể, hãy ghi chú, chụp màn hình hoặc ghi âm.
③ Yêu cầu văn bản nêu lý do sa thải
Nếu công ty nói “bị sa thải”, đừng để mọi việc chỉ dừng lại ở lời nói.
Hãy nói với công ty:
“Xin hãy cấp cho tôi giấy chứng nhận lý do sa thải.”
Theo Điều 22 Luật Tiêu chuẩn Lao động của Nhật Bản, nếu người lao động yêu cầu, công ty phải cấp văn bản ghi rõ lý do sa thải. Văn bản này sẽ trở thành chứng cứ quan trọng nếu sau này tranh chấp về việc sa thải trái pháp luật.
④ Không ký đơn xin nghỉ việc hoặc thỏa thuận
Nếu bạn ký vào đơn xin nghỉ việc hoặc thỏa thuận, sau này có thể bị coi là:
“Bạn tự nguyện nghỉ việc.”
Hãy nói:
“Tôi muốn mang về suy nghĩ trước.”
Và không ký ngay tại chỗ.
⑤ Trao đổi với luật sư
Hãy trao đổi với luật sư càng sớm càng tốt.
Luật sư có thể:
- Yêu cầu công ty hủy bỏ việc sa thải
- Yêu cầu tiền giải quyết (tiền hòa giải)
Luật sư có thể trợ giúp bạn những gì?
Bạn không cần phải bỏ cuộc. Luật sư có thể thay bạn:
- Yêu cầu tuyên bố việc sa thải là vô hiệu
- Yêu cầu tiền giải quyết (tiền hòa giải)
- Yêu cầu tiền lương hoặc tiền làm thêm chưa trả
Trong thực tế, khi luật sư tham gia, không ít trường hợp công ty thay đổi thái độ và giải quyết bằng việc rút lại sa thải hoặc trả tiền hòa giải.
Lời kết
Làm việc âm thầm, nghiêm túc cũng là một cách làm việc đáng trân trọng. Pháp luật không cho phép công ty sa thải bạn chỉ vì cảm giác “không hợp với tập thể”.
Nếu bạn đang ở trong tình huống như sau:
- Bị nói rằng “bạn có vấn đề về tinh thần làm việc nhóm”
- Bị nói “nếu cứ như thế này thì chúng tôi sẽ yêu cầu bạn nghỉ việc”
- Bị nói “hãy nghỉ việc đi”
Xin đừng chịu đựng một mình.
Bạn có thể hỏi những điều đơn giản như:
“Trường hợp của tôi có thể bị coi là sa thải trái pháp luật không?”
“Tôi có nên ký vào giấy tờ này không?”
Những câu hỏi như vậy cũng hoàn toàn được hỗ trợ. Tôi tư vấn miễn phí qua Zalo bằng hình thức chat. Bạn có thể nhắn bằng tiếng Việt, và ở bất kỳ đâu tại Nhật Bản cũng được.
Tôi luôn sẵn sàng.
Hẹn gặp lại.
Bạn có thể trao đổi qua Zalo.
Nếu bạn bị nói “thiếu tinh thần làm việc nhóm”, bị yêu cầu nghỉ việc, hoặc muốn kiểm tra việc sa thải có trái pháp luật hay không, bạn có thể gửi tin nhắn để được tư vấn trước.
Kiểm tra qua ZaloTác giả
Luật sư Nagai Yoshinao (Văn phòng luật Nagai Vietnam)
Là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt làm việc tại Nhật Bản, chủ yếu giải quyết:
- Các vấn đề lao động
- Tư cách lưu trú
Tôi đã làm việc tại Hà Nội hơn 10 năm từ năm 2010, và rất hiểu người Việt Nam.
Nếu bạn gặp vấn đề như:
- Tiền làm thêm chưa được trả
- Sa thải trái pháp luật
- Tai nạn lao động
- Hoặc các vấn đề pháp lý khác
hãy liên hệ qua Zalo bất cứ lúc nào.
- ✔ Hỗ trợ toàn Nhật Bản
- ✔ Hỗ trợ tiếng Việt
