Ở Nhật, Tiền lương làm thêm giờ chưa được trả của tài xế xe tải — Giải thích dễ hiểu 3 hiểu lầm thường gặp

Tôi là luật sư Nagai, chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản.

Trong ngành vận tải, tôi nhận được rất nhiều cuộc tư vấn về việc chưa được trả tiền làm thêm giờ.

Lý do thì rất đơn giản:

• Do chạy đường dài nên thời gian làm việc dễ bị kéo dài
• Thời gian chờ đợi nhiều, dẫn đến thời gian làm bị ràng buộc rất dài
• Dù làm việc vào ban đêm (từ 22 giờ đến 5 giờ sáng) nhưng có trường hợp không được trả phụ cấp làm đêm

Phía công ty thường hay nói những điều như sau:

Hôm nay, về vấn đề tiền làm thêm giờ chưa được trả của tài xế xe tải,

tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu dựa trên 3 hiểu lầm thường gặp này.

1．Hiểu lầm ①: Thời gian chờ là thời gian nghỉ, không phải thời gian lao động

Nếu trong khoảng thời gian đó:

• Bạn không được tự do về mặt thời gian
• Bạn không được tự do về mặt địa điểm

Nói cách khác, nếu bạn bị công ty ràng buộc,

thì đó là thời gian lao động.

Tài xế xe tải có rất nhiều thời gian chờ.

Ví dụ:

Chờ đến lượt bốc/dỡ hàng tại điểm giao hàng

Đối với khoảng thời gian chờ này, công ty đôi khi gọi là “thời gian nghỉ”.

Tuy nhiên, có phải là thời gian nghỉ hay không không phụ thuộc vào “tên gọi”.

📌Thời gian chờ dễ được đánh giá là thời gian lao động

Những trường hợp chờ đợi như dưới đây dễ được coi là thời gian lao động:

• Nếu có điện thoại từ công ty hoặc nơi giao hàng thì phải lập tức nghe và xử lý
• Bị yêu cầu không được rời xa xe tải
• Không được tự do đi đến nơi mình thích

→ Trong những tình huống như vậy, bạn không thể nghỉ ngơi một cách tự do.

Vì thế, khả năng rất cao sẽ được đánh giá là thời gian lao động.

📌Thời gian chờ dễ được coi là thời gian nghỉ

Ngược lại, nếu là những trường hợp chờ đợi như dưới đây,

thì dễ được đánh giá là thời gian nghỉ đơn thuần, không phải thời gian lao động:

• Không cần ở gần xe tải, đi đâu cũng được, không cần phải nghe điện thoại
• Không có bất kỳ chỉ thị nào từ công ty hay nơi giao hàng, hoàn toàn là thời gian tự do
• Ăn uống hoặc ngủ tạm tại khu dịch vụ (service area)

→ Trong những trường hợp như thế này, thường được coi là thời gian nghỉ.

Nếu công ty nói rằng:

bạn hãy thử xem xét lại tình huống thực tế của mình, ví dụ như:

• Có chỉ thị từ công ty hay không
• Có bị ràng buộc về địa điểm hay không
• Khi có điện thoại thì có bắt buộc phải phản hồi ngay hay không

Việc sắp xếp và làm rõ các điểm này là rất quan trọng.

2．Hiểu lầm ②: Trong các khoản phụ cấp đã bao gồm tiền làm thêm giờ, nên không trả riêng tiền làm thêm

Trong ngành vận tải, tiền lương cơ bản thường thấp, và có nhiều khoản phụ cấp.

(Ví dụ như phụ cấp chạy đường dài, phụ cấp không tai nạn, v.v.)

Vì vậy, công ty đôi khi sẽ giải thích như sau:

Tuy nhiên, chế độ tiền làm thêm giờ cố định không phải lúc nào cũng được công nhận là hợp pháp.

Để tiền làm thêm giờ cố định được coi là có hiệu lực,

bắt buộc phải đáp ứng các điều kiện sau.

① Nội quy lao động / Hợp đồng lao động

Đối với khoản phụ cấp X,

phải ghi rõ bằng văn bản rằng:

• Đây là tiền làm thêm giờ cố định
• Tương ứng với bao nhiêu giờ làm thêm (ví dụ: 30 giờ làm ngoài giờ)

② Bảng lương hằng tháng

Trong phiếu lương mỗi tháng, các khoản sau phải được tách riêng và thể hiện rõ ràng:

• Lương cơ bản
• Phụ cấp làm thêm giờ cố định (tương ứng với số giờ)
• Các khoản phụ cấp khác

③ Tiền làm thêm cho phần vượt quá

👉 Đối với phần thời gian làm thêm vượt quá số giờ cố định

(ví dụ: vượt quá 30 giờ),

→ phải được trả tiền làm thêm giờ riêng biệt.

3．Hiểu lầm ③: Làm theo chế độ lương khoán thì không có tiền làm thêm giờ

Lương khoán là tiền lương được trả dựa trên kết quả, thành tích công việc.

Trong khi đó, tiền làm thêm giờ

(tiền tăng ca, tiền làm ban đêm, các khoản lương cộng thêm theo giờ)

là một khoản hoàn toàn khác.

Nói cách khác:

Ví dụ cụ thể về lương khoán

• Quãng đường chạy: mỗi 1 km được trả … 円
• Số lần giao hàng: mỗi 1 lần giao được trả … 円
• Khối lượng hàng: mỗi 1 tấn được trả … 円

Những khoản này chỉ là tiền thưởng thêm theo thành tích,

👉 không phải là lý do để công ty không trả tiền làm thêm giờ.

4．Tachograph・nhật ký công việc・điện thoại・LINE đều có thể trở thành “bằng chứng”

Đối với tiền làm thêm giờ của tài xế xe tải,

điều quan trọng nhất là bằng chứng về thời gian lao động.

Những bằng chứng thường được sử dụng gồm có:

• Tachograph: dữ liệu hành trình cho biết thời gian lái xe
• Nhật ký công việc: ghi thời gian xuất phát, đến nơi, chờ, bốc/dỡ hàng
  (viết tay cũng được chấp nhận)
• Điện thoại, LINE, email: nội dung trao đổi với bộ phận điều xe hoặc cấp trên
  (ví dụ: báo đã đến nơi, chờ chỉ thị, v.v.)

Cách lưu lại bằng chứng về thời gian chờ

Chụp màn hình LINE trao đổi với điều xe hoặc cấp trên

Ví dụ:

Lưu lịch sử cuộc gọi

(ai gọi, gọi lúc mấy giờ)

Ghi thêm một dòng vào nhật ký công việc

Ví dụ:

5．Các trường hợp thực tế đã thu hồi được tiền (tham khảo)

Trường hợp ①: Tài xế vận chuyển rác thải → khoảng 600万円

• Lương ngày: 17,000円, làm việc thời gian rất dài
• Công ty chỉ trả thêm 1,000円/ngày nếu làm sau 19 giờ

→ Dựa trên dữ liệu ghi chép (thẻ chấm công) để yêu cầu,

→ Sau khi thương lượng, đã thu hồi được khoảng 600万円.

Trường hợp ②: Tài xế đường dài → khoảng 1,000万円

• Làm thêm trên 100 giờ mỗi tháng
• Trên phiếu lương, nhìn qua có vẻ như đã có tiền làm thêm giờ cố định

→ Tuy nhiên, tiền làm thêm giờ cố định bị đánh giá là không hợp lệ,

→ Kết quả: thu hồi được khoảng 1,000万円.

Trường hợp ③: Không có thẻ chấm công → khoảng 600万円

Không có ghi chép chính thức về thời gian làm việc

→ Dùng ứng dụng trên điện thoại để ghi lại thời gian làm việc làm bằng chứng,

→ Kết quả: thu hồi được khoảng 600万円.

✅ Điểm chung của các trường hợp trên

• Càng ghi chép rõ thời gian lao động thì càng có lợi
• Dù có tiền làm thêm giờ cố định hay phụ cấp, vẫn có trường hợp làm thêm giờ được công nhận
• Tachograph (dữ liệu hành trình), nhật ký công việc, ứng dụng ghi thời gian
  → đều là bằng chứng rất quan trọng

6．Đừng quên tiền làm ban đêm

Nếu làm việc trong khung giờ từ 22 giờ đến 5 giờ sáng,

công ty bắt buộc phải trả phụ cấp làm ban đêm 25％.

Ví dụ:

7．Những việc bạn nên làm ngay bây giờ

① Ghi chú lại tình trạng trong thời gian chờ

Hãy tự hỏi và ghi lại:

• Bạn có được tự do di chuyển không?
• Có cần phải liên lạc / phản hồi ngay không?
• Có bị ràng buộc về địa điểm không?

② Lưu lại các bản ghi chép

Nhật ký công việc / Tachograph / LINE / Lịch sử cuộc gọi

③ Lưu giữ phiếu lương

Để kiểm tra nội dung của tiền làm thêm giờ cố định và các khoản phụ cấp.

④ Kiểm tra nội quy lao động và hợp đồng lao động

Xem có ghi rõ về tiền làm thêm giờ cố định hay không.

⑤ Bạn hãy tham khảo ý kiến luật sư

Lời kết

Hôm nay, tôi đã tập trung giải thích về vấn đề tiền làm thêm giờ chưa được trả của tài xế xe tải.

Do đặc thù công việc, tài xế xe tải có nhiều thời gian chờ và làm việc ban đêm nhiều,

nên tình trạng chưa được trả đủ tiền làm thêm giờ xảy ra rất thường xuyên.

Nếu bạn đang gặp những trường hợp như:

khi nghe những điều như vậy,

hãy tham khảo ý kiến luật sư Nagai.

Bạn có thể liên hệ chat miễn phí qua Zalo.

Đừng tự làm mọi việc một mình.

Hẹn gặp lại bạn.

Tác giả

Luật sư Nagai Yoshinao

(Văn phòng Luật Nagai Việt Nam)

Với vai trò là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản,

tôi lấy Shinjuku làm địa điểm hoạt động chính,

chủ yếu hỗ trợ về các vấn đề lao động và tư cách lưu trú.

Tôi đã làm việc tại Hà Nội hơn 10 năm kể từ năm 2010.

Nếu bạn gặp các vấn đề như:

• Tiền làm thêm giờ chưa được trả
• Bị sa thải không hợp pháp
• Tai nạn lao động

👉 Hãy liên hệ với chúng tôi qua Zalo bất cứ lúc nào.

Hỗ trợ trên toàn nước Nhật – Có hỗ trợ bằng tiếng Việt.

永井ベトナム法律事務所

弁護士　永井義直

日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。

無料チャット相談をしています。

Zaloへご連絡ください。