Thực tập sinh kỹ năng cũng có thể lấy lại tiền làm thêm! - Giới thiệu các án lệ của tòa án Nhật Bản

Xin chào mọi người. Tôi là Nagai Yoshinao, luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản.

Bạn đã từng bị nói như thế này chưa?

• “Vì là thực tập sinh kỹ năng (技能実習生) nên không có tiền làm thêm đâu.”
• “Cái này chỉ là đào tạo, nên luật khác với người Nhật.”

Ở Nhật, không ít người đã nghe những lời như vậy.

Nhưng tôi cho thể kết luận ngay từ đầu cho bạn biết là là ——

Hôm nay, tôi sẽ giới thiệu 3 vụ việc thực tế mà trong đó tòa án Nhật Bản đã công nhận và buộc công ty phải trả tiền làm thêm chưa thanh toán cho thực tập sinh kỹ năng, với cách giải thích dễ hiểu nhất có thể.

1. Quy tắc cơ bản của pháp luật Nhật Bản

Trước khi đi vào từng vụ việc cụ thể, có 3 điểm quan trọng bạn nhất định cần nhớ.

① Quy tắc cơ bản về tiền làm thêm

Theo quy định của pháp luật Nhật Bản:

• 1 ngày: tối đa 8 giờ
• 1 tuần: tối đa 40 giờ

Thời gian làm việc vượt quá giới hạn này được coi là làm thêm giờ.

Với phần làm thêm đó, công ty bắt buộc phải trả tiền làm thêm với mức ít nhất cao hơn 25% so với lương giờ làm việc thông thường.

Quy tắc này không chỉ áp dụng cho người Nhật, mà người Việt, thực tập sinh kỹ năng, lao động kỹ năng đặc định đều giống nhau.

② Thực tập sinh kỹ năng cũng là người lao động như người Nhật

Dù tên tư cách lưu trú là “thực tập kỹ năng”, nhưng nếu bạn:

• Làm việc theo chỉ đạo của công ty
• Đi làm đúng giờ được chỉ định mỗi ngày
• Làm việc tại nhà máy, nông trại…
• Và được trả lương

thì về mặt pháp lý, bạn được coi là người lao động.

Mà đã là người lao động, thì quyền về tiền làm thêm của thực tập sinh và người Nhật là như nhau.

③ Công ty không trả tiền làm thêm có thể bị phạt

Với những công ty có hành vi không trả lương, không trả tiền làm thêm theo đúng quy định pháp luật, tòa án Nhật Bản có thể:

• Buộc trả toàn bộ tiền làm thêm chưa trả
• Cộng thêm một khoản tiền phạt tương đương số tiền đó

Đây là thông điệp rất rõ ràng của tòa án Nhật: “Công ty không được hưởng lợi từ việc bóc lột người lao động.”

2. Vụ việc ①: Nông trại trồng lá shiso tại Ibaraki

Nội dung vụ việc

• Địa điểm: Nông trại trồng lá shiso (大葉) ở tỉnh Ibaraki.
• Người lao động: nữ thực tập sinh kỹ năng người Trung Quốc.

Công việc thực tế:

• Ban ngày: thu hoạch lá shiso ngoài ruộng.
• Chiều tối đến khuya: bó 10 lá shiso lại bằng dây cao su (làm hàng nghìn bó mỗi ngày).

Tiền công:

• Công việc bó lá được trả theo sản lượng (làm được bao nhiêu trả bấy nhiêu)
• → Có thời điểm, tính ra chỉ khoảng 400 yên/giờ

Lập luận của phía chủ nông trại

• “Đây không phải hợp đồng lao động”
• “Chỉ là hợp đồng khoán việc theo sản lượng”
• “Vì vậy không cần trả tiền làm thêm”

Phán quyết của tòa án

Tòa án khẳng định rõ:

• Công việc được thực hiện theo chỉ đạo của nông trại
• Thực tập sinh làm việc dưới sự quản lý, điều hành của chủ
• Bản chất là lao động thuê mướn thông thường

👉 Kết quả:

• Chủ nông trại phải trả tiền làm thêm chưa thanh toán
• cộng thêm khoản phạt gần tương đương
• Tổng cộng khoảng 200万円

Điểm quan trọng

Dù công ty có nói:

• “không phải hợp đồng lao động”
• “khoán việc”
• “trả theo sản lượng”

nhưng nếu thực chất là lao động thông thường, thì vẫn phải trả tiền làm thêm.

3. Vụ việc ②: Xưởng may tại Kumamoto

Nội dung vụ việc

• Địa điểm: xưởng may tại thành phố Amakusa, tỉnh Kumamoto.
• Người lao động: 4 phụ nữ Trung Quốc (ban đầu là “tu nghiệp”, sau là thực tập sinh kỹ năng).

Thực tế làm việc:

• Làm việc khoảng 13 giờ/ngày
• Nghỉ chỉ khoảng 1 ngày/tháng
• Lương thấp hơn lương tối thiểu
• Bị giữ hộ chiếu
• Một phần lương bị giữ dưới danh nghĩa “tiết kiệm bắt buộc”

Họ đã khởi kiện:

• Công ty tiếp nhận
• Và Tổ chức giám sát

để yêu cầu:

• Tiền lương chưa trả
• Tiền làm thêm
• Tiền bồi thường tinh thần

Lập luận của công ty

• “Trong thời gian đào tạo thì không phải lao động”
• “Không áp dụng lương tối thiểu”

Phán quyết của tòa án

Tòa án bác bỏ mạnh mẽ lập luận của công ty:

• Dù gọi là “đào tạo”, nhưng trên thực tế là lao động
• Luật lương tối thiểu vẫn áp dụng trong trường hợp này
• Tổ chức giám sát cũng có trách nhiệm vì không kiểm tra, hướng dẫn đúng

👉 Kết quả:

• Phần lớn yêu cầu của thực tập sinh được chấp nhận
• Công ty phải trả lương và tiền làm thêm chưa thanh toán

Điểm quan trọng

Những lập luận như “Đào tạo”

hay “Năm đầu”

→ không phải lý do để giảm sự bảo vệ của pháp luật đối với người lao động.

4. Vụ việc ③: Công ty sản xuất tại Mie

Nội dung vụ việc

• Địa điểm: tỉnh Mie
• Người lao động: 5 thực tập sinh kỹ năng nước ngoài
• Đặc biệt ở chỗ: công ty là bên khởi kiện trước.

Công ty nói:

• “Vì các anh chị đình công nên khách hàng bỏ đi”
• “Chúng tôi phải đóng cửa bộ phận may”
• “Các anh chị bị sa thải và phải bồi thường thiệt hại”

Phản tố của thực tập sinh

• Sa thải là vô hiệu
• Yêu cầu tiền làm thêm chưa trả
• Yêu cầu tiền phạt

Phán quyết của tòa án

Tòa án xác định:

• Công ty đã đe dọa, dùng bạo lực tinh thần
• Thực tập sinh không thể làm việc bình thường vì sợ hãi
• Việc không cho làm việc thực chất là sa thải trá hình

👉 Kết luận:

• Sa thải không hợp pháp
• Công ty không được yêu cầu bồi thường
• Công ty phải trả tiền làm thêm và tiền phạt

Điểm quan trọng

Ngay cả khi bị công ty là bên khởi kiện trước, tòa án vẫn xem xét sự thật một cách công bằng.

Nếu có:

• Hành vi bạo lực
• Hành viđe dọa
• Hành vi quấy rối nghiêm trọng

thì trách nhiệm của công ty sẽ bị đánh giá nặng hơn.

5. Những điều rút ra từ 3 vụ việc

Điểm ①

Thực tập sinh kỹ năng cũng hoàn toàn được đối xử như người lao động khác.

Tòa án không căn cứ vào tên tư cách lưu trú, mà nhìn vào cách bạn thực sự làm việc.

Nếu bạn:

• Đi làm theo giờ công ty yêu cầu
• Làm việc tại nơi được chỉ định
• Làm theo chỉ đạo
• Nhận lương

thì dù tên visa là “thực tập kỹ năng”, bạn vẫn được bảo vệ giống người lao động khác.

Điểm ②

Không có thẻ chấm công cũng chưa phải là hết cách

Tòa án không yêu cầu phải có hồ sơ hay giấy tờ chứng minh hoàn hảo.

Các chứng cứ có thể kết hợp gồm:

• Ghi chép giờ làm của bạn
• Ảnh lịch làm việc
• Tin nhắn LINE / Zalo
• Thời gian xe đưa đón
• Giờ ra vào ký túc xá

Từ đó, tòa có thể ước tính và công nhận thời gian làm việc của bạn.

Điểm ③

Công ty vi phạm nghiêm trọng có thể bị phạt

Nếu việc không trả tiền làm thêm bị đánh giá là nghiêm trọng, tòa án có thể buộc:

• trả tiền làm thêm
• cộng thêm tiền phạt tương đương

Thông điệp rất rõ: “Công ty không được hưởng lợi từ việc không trả lương trái phép.”

6. Lời kết

Nếu bạn đang ở trong tình trạng:

• Chưa từng được trả tiền làm thêm
• Nghỉ chỉ 1–2 ngày/tháng
• Tính ra lương thấp hơn mức lương tối thiểu
• Bị nói “vì là thực tập sinh nên phải chịu”

thì khả năng cao đã có tiền làm thêm chưa được trả.

Và như các vụ việc trên cho thấy, tòa án Nhật Bản vẫn công nhận quyền của thực tập sinh.

Bạn không cần phải:

• Tự mình ra tòa
• Nói tiếng Nhật hoàn hảo

Có thể:

• Nhận sự tư vấn có thông dịch
• Cùng luật sư thu thập chứng cứ
• Giải quyết bằng thương lượng trước khi ra tòa

Tôi, với tư cách là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt làm việc tại Nhật, tiếp nhận tư vấn về:

• Tiền làm thêm chưa trả
• Sa thải trái luật
• Tai nạn lao động

bằng tiếng Nhật đơn giản và tiếng Việt (có thông dịch), trên toàn quốc.

Chỉ cần bạn muốn biết: “Trường hợp của mình có thể yêu cầu được không?” thì cũng hoàn toàn không sao.

📩 Cứ nhắn tin qua Zalo của tôi bất cứ lúc nào.

Hẹn gặp lại.

Tác giả

Nagai Yoshinao｜Luật sư duy nhất tại Nhật chuyên về người Việt Nam đang cư trú, sống và làm việc tại Hà Nội hơn 10 năm. Chuyên hỗ trợ các vấn đề pháp lý của người Việt tại Nhật như: tiền làm thêm chưa trả, sa thải trái luật, tai nạn lao động, tư cách lưu trú…

Văn phòng luật Nagai Vietnam (Shinjuku, Tokyo)

Lĩnh vực hỗ trợ:

• Tiền làm thêm chưa trả - Sa thải trái luật - Thay mặt nghỉ việc
• Tai nạn giao thông – Tai nạn lao động
• Visa – Xuất nhập cảnh
• Ly hôn – Bồi thường ngoại tình
• Vụ án hình sự
• Pháp lý cho doanh nghiệp Nhật – Việt …

永井ベトナム法律事務所

弁護士　永井義直

日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。

無料チャット相談をしています。

Zaloへご連絡ください。