Xin chào mọi người.
Tôi là Nagai Yoshinao, luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản.
Tôi thường xuyên nhận được những thắc mắc như sau từ người Việt đang làm trong khách sạn:
“Chúng tôi phải dự họp buổi sáng và chuẩn bị trước giờ làm, nhưng vì chưa bấm thẻ chấm công nên công ty nói là không tính lương…”
“Thời gian ngủ tạm (仮眠) thì trên danh nghĩa là được ngủ, nhưng thực tế bị gọi ra làm việc liên tục, gần như không ngủ được… vậy mà vẫn không được tính là thời gian làm việc.”
“Khi ít khách, công ty nói là rảnh thì không có lương…”
Ở Nhật, nhiều người thường bị nói rằng:
“Ai cũng làm như vậy mà”,
“Trong khách sạn thì chuyện đó là bình thường”.
Nhưng đó là những hiểu lầm rất lớn.
👉 Những khoảng thời gian trên đều có khả năng cao được pháp luật công nhận là thời gian làm việc.
Hôm nay, tôi sẽ dựa trên những hiểu lầm thường gặp trong ngành khách sạn, đưa ra các ví dụ cụ thể,
và giải thích một cách dễ hiểu:
👉 Từ lúc nào đến lúc nào được xem là thời gian làm việc theo luật pháp Nhật Bản.
1. Kết luận
Nói ngắn gọn thì —
✔ Trong ngành khách sạn, rất nhiều trường hợp “chuẩn bị trước giờ làm – chờ việc – ngủ tạm (仮眠)”
👉 theo pháp luật Nhật Bản có khả năng cao được xem là thời gian làm việc.
Ví dụ, những khoảng thời gian sau rất dễ được coi là thời gian làm việc (tức là có thể tính tiền làm thêm giờ):
- Họp buổi sáng, chuẩn bị trước khi bắt đầu dọn phòng
- Dọn dẹp, thu dọn sau khi đã làm xong công việc
- Ngủ tạm trong ca đêm, đi tuần tra, chờ điện thoại trong ca đêm
- Đứng ở quầy lễ tân chờ khách
- Làm các công việc kết thúc ca sau khi đã bấm thẻ chấm công
- …v.v.
Theo cách hiểu của luật pháp và các bản án tại Nhật,
👉 nếu công ty đang “giữ” thời gian của bạn, thì khoảng thời gian đó được xem là thời gian làm việc.
Nói đơn giản hơn:
👉 nếu bạn không được tự do về thời gian và địa điểm, thì khoảng thời gian đó chính là thời gian làm việc.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng xem các ví dụ cụ thể dưới đây.
2. Các trường hợp thường gặp trong khách sạn
● Trường hợp A: Nhân viên dọn phòng – chị Thảo (27 tuổi)
Trên thẻ chấm công của chị Thảo chỉ ghi thời gian làm việc là “10:00 – 16:00”.
Tuy nhiên, trên thực tế, một ngày làm việc của chị diễn ra như sau:
- 9:15: Vào phòng thay đồ để thay đồng phục
- 9:25: Vào kho vải (linen), lấy ga giường và khăn, xếp lên xe đẩy
- 9:35: Toàn bộ nhân viên dọn phòng họp buổi sáng (nhắc các điểm cần chú ý, chia sẻ phản ánh/phàn nàn của khách…)
- 10:00: Lúc này mới được bấm thẻ chấm công
- 16:00: Được yêu cầu bấm thẻ kết thúc ca
- 16:00 – 16:30: Dọn nốt phòng cuối cùng, cất máy hút bụi, trả xe đẩy, bổ sung đồ còn thiếu
Hầu như ngày nào, cấp trên cũng nói với chị:
“Chuẩn bị và dọn dẹp là do tinh thần trách nhiệm thôi. Làm đến mức đó mới gọi là chuyên nghiệp.”
Chị Thảo nghĩ:
“Chắc ở Nhật ai cũng làm như vậy…”
nên đành chịu và tiếp tục làm.
Nhưng thực tế thì:
👉 Chị Thảo đã làm việc từ 9:15 đến 16:30,
trong khi tiền lương chỉ được tính từ 10:00 đến 16:00.
Rõ ràng là không hợp lý, đúng không?
● Trường hợp B: Nhân viên lễ tân – anh Tuấn (29 tuổi)
Anh Tuấn làm việc ở bộ phận lễ tân.
Trên thẻ chấm công, thời gian làm việc của anh được ghi là “9:00 – 18:00”.
Một buổi chiều nọ —
khoảng 17:45, khách đến làm thủ tục nhận phòng (check-in) đông lên đột ngột.
Đến 18:00 (giờ tan ca), cấp trên nói với anh:
“Em cứ bấm thẻ chấm công trước đi. Làm xong hết việc thì về.”
Tuy nhiên, sau đó anh vẫn phải tiếp tục làm:
- Nghe điện thoại xử lý các cuộc gọi thay đổi đặt phòng
- Sao chụp / làm bản lưu hộ chiếu của khách
- Trả lời các cuộc gọi hỏi về đồ thất lạc
- Kiểm tra sơ bộ doanh thu trong ngày
- …v.v.
Cuối cùng, đến khoảng 19:10 thì công việc mới thực sự kết thúc.
Một người anh đi trước cười và nói:
“Hôm nay xong sớm vậy là may rồi đó.
Hôm nào đông khách thì làm không lương tới 8 giờ tối cũng có.”
Trong lòng anh Tuấn nghĩ:
“Mình làm việc đàng hoàng mà…
làm thêm giờ mà không được trả tiền, chẳng phải rất vô lý sao?”
● Trường hợp C: Nhân viên lễ tân ca đêm – anh Long (30 tuổi)
Trong bảng phân công ca làm, thời gian làm việc của anh Long được ghi là:
“22:00 – 7:00 sáng hôm sau (trong đó có 2 tiếng ngủ tạm / 仮眠)”.
Nhưng trên thực tế, ca đêm của anh diễn ra như sau:
- 22:00: Đi làm, kiểm tra doanh thu và tiền mặt, nhận bàn giao công việc
- 23:00: Liên tục tiếp khách đến làm thủ tục check-in
- 0:30: Quầy lễ tân mới tạm yên
Quản lý nói:
“Từ 2 giờ đến 4 giờ là thời gian ngủ tạm, em nằm nghỉ chút cũng được.
Nhưng có điện thoại là phải ra nghe ngay nhé.”
- 1:30: Có đoàn khách đến → bị gọi dậy để làm thủ tục check-in
- 2:10: Quay lại phòng ngủ tạm
- 2:40: Khách say rượu gọi than phiền → lại phải ra xử lý
- 3:30: Đi tuần tra trong khách sạn
- 4:30: Mở cửa khu vực ăn sáng, chuẩn bị đơn giản
- 5:30: Xử lý khách check-out sớm
- 7:00: Bàn giao cho ca sáng rồi tan ca
Phòng ngủ tạm có giường đàng hoàng, nhưng anh Long chia sẻ:
“Có nằm xuống thật, nhưng lúc nào cũng lo không biết khi nào bị gọi.
Không dám ngủ sâu, cứ phải để ý đồng hồ suốt…”
Vậy mà phía công ty vẫn nói:
“Thời gian ngủ tạm là giờ nghỉ, nên 2 tiếng đó không được tính lương.”
👉 Nghe có thấy vô lý không?
👉 Thực tế là gần như không hề được nghỉ ngơi đúng nghĩa, nhưng lại bị coi là “giờ nghỉ”.
● Trường hợp D: “Quản lý trên danh nghĩa” – chị Linh (32 tuổi)
Chị Linh là “floor leader” (trưởng ca / trưởng khu vực) ở bộ phận lễ tân.
Khi được thăng chức, quản lý khách sạn nói với chị:
“Lên làm leader rồi nên sẽ có phụ cấp chức vụ 20.000 yên/tháng.
Đổi lại thì không có tiền làm thêm giờ nhé. Bên công ty sẽ tính là quản lý.”
Tuy nhiên, trên thực tế, cách làm việc của chị Linh lại như sau:
- Vẫn vào ca làm giống hệt nhân viên bình thường, trực tiếp làm check-in, check-out
- Thường xuyên phải ở lại muộn để xử lý khiếu nại của khách
- Giờ vào – ra làm việc bị cố định theo ca, không được tự quyết
- Không có quyền tuyển dụng, quyết định nhân sự, cũng không tham gia quyết định trong các cuộc họp quan trọng
- Lương có tăng lên một chút, nhưng không đáng kể
Khi xin nghỉ, thường bị từ chối đơn giản bằng câu:
“Hôm đó thiếu người nên không nghỉ được đâu.”
Chị Linh cảm thấy:
“Mình chỉ được gọi là quản lý cho có tên,
còn thực tế thì chỉ mất tiền làm thêm giờ mà thôi…”
3. Khung pháp lý
Khi xác định một khoảng thời gian có phải là thời gian làm việc hay không, các điểm cần xem xét như sau:
● ① Điểm mấu chốt là “có tự do hay bị công ty ràng buộc”
- Thời gian hoàn toàn tự do, muốn làm gì cũng được
→ Thời gian nghỉ (có thể không phát sinh tiền lương) - Thời gian phải chờ để có thể làm việc cho công ty bất cứ lúc nào
→ Thời gian làm việc (có khả năng cao được tính lương và tiền làm thêm giờ)
Khi đánh giá, thường xem xét 3 yếu tố sau:
- 1. Tự do về địa điểm
Trong khoảng thời gian đó có thể ở đâu cũng được không? Có được ra ngoài không? - 2. Tự do về hành động
Có thể làm việc riêng theo ý muốn không?
(ví dụ: dùng điện thoại, ăn uống, mua sắm, gặp bạn bè…) - 3. Nghĩa vụ khi bị gọi
Khi bị gọi có bắt buộc phải ra làm việc không?
Mức độ tự do càng thấp,
thì khả năng cao khoảng thời gian đó không phải là thời gian nghỉ,
mà được đánh giá là thời gian làm việc.
● ② Thời gian chờ việc / thời gian chờ đợi dễ được xem là thời gian làm việc
- Trong dọn phòng: thời gian chờ khách check-out hoặc chờ khách mới đến.
- Ở quầy lễ tân: thời gian đứng trước quầy chờ khách đến.
- Ca đêm: thời gian chờ ở sảnh hoặc văn phòng để sẵn sàng xử lý điện thoại hay sự cố.
Những khoảng thời gian này có thể nhìn bên ngoài là “rảnh”,
nhưng thực tế là đang chờ để có thể làm việc cho công ty bất cứ lúc nào.
Vì vậy, theo pháp luật Nhật Bản,
đây là những khoảng thời gian có khả năng cao được đánh giá là thời gian làm việc.
● ③ Thời gian ngủ tạm cũng có thể được coi là thời gian làm việc, tùy vào thực tế
Đối với thời gian ngủ tạm trong ca đêm hoặc ca trực,
trong các trường hợp sau, thường được đánh giá là thời gian làm việc:
- Không được tự do ra khỏi phòng ngủ tạm
- Khi có điện thoại hoặc bị gọi thì phải xử lý ngay
- Thực tế nhiều lần bị gọi dậy để giải quyết sự cố
Trong những điều kiện như vậy,
thời gian ngủ tạm này không phải là “giờ nghỉ thật sự”,
mà có khả năng cao được xem là thời gian chờ việc.
4. Án lệ và xu hướng
Tại đây, đối với các trường hợp A–D đã nêu ở trên,
chúng tôi sẽ dựa theo các án lệ của Nhật Bản và quan điểm chung trong giải thích pháp luật lao động,
để tóm tắt một cách đơn giản: các trường hợp này thường được đánh giá như thế nào.
● Trường hợp A (chị Thảo: họp sáng – chuẩn bị – dọn dẹp trong công việc dọn phòng)
Vấn đề:
Mặc dù chị Thảo thực tế vẫn phải làm việc, nhưng thời gian chuẩn bị và họp trước giờ làm, cũng như thời gian dọn dẹp sau giờ làm lại không được công ty tính là thời gian làm việc.
Cách nhìn theo pháp luật:
Họp sáng, chuẩn bị và dọn dẹp thường được xem là một phần công việc, vì được thực hiện theo chỉ đạo của công ty.
→ Đây là những khoảng thời gian có khả năng cao được đánh giá là thời gian làm việc.
● Trường hợp B (anh Tuấn: tiếp khách sau khi đã bấm thẻ chấm công)
Vấn đề:
Công ty yêu cầu anh Tuấn bấm thẻ đúng giờ tan ca, nhưng sau đó vẫn tiếp tục làm việc và tiếp khách hơn 1 tiếng.
Cách nhìn theo pháp luật:
Trong thời gian tiếp khách, anh Tuấn đang trực tiếp làm việc, nên không thể coi là “thời gian tự do”.
Việc đông khách hoặc thiếu nhân sự cũng không phải là lý do để không trả lương.
→ Vì vậy, thời gian tiếp khách sau khi bấm thẻ chấm công
có khả năng cao được đánh giá là thời gian làm việc.
● Trường hợp C (anh Long: ngủ tạm và bị gọi trong ca đêm)
Vấn đề:
Mặc dù được ghi là “ngủ tạm 2 tiếng”, nhưng trên thực tế anh Long
liên tục phải nghe điện thoại, xử lý khiếu nại, đi tuần tra,
nên gần như không thể ngủ một cách liền mạch.
Cách nhìn theo pháp luật:
Trong tình trạng luôn phải sẵn sàng đáp ứng khi bị gọi,
và thực tế nhiều lần bị gọi ra làm việc,
thì thời gian ngủ tạm cũng có khả năng cao được tính là thời gian làm việc.
● Trường hợp D (chị Linh: “quản lý trên danh nghĩa”)
Vấn đề:
Dù có chức danh là leader, nhưng giờ vào – ra và nội dung công việc gần như giống nhân viên bình thường.
Tuy vậy, công ty lại cho rằng “vì là quản lý nên không có tiền làm thêm giờ”.
Cách nhìn theo pháp luật:
Theo pháp luật Nhật Bản, để được công nhận là “người quản lý thực sự” (đối tượng không được trả tiền làm thêm), cần có các yếu tố sau:
- Có quyền về nhân sự như tuyển dụng, đánh giá, sa thải
- Tự quyết được thời gian làm việc
- Mức lương cao hơn đáng kể so với nhân viên thông thường
- Tham gia vào việc ra quyết định quản lý, điều hành
Nếu những điều kiện này không được đáp ứng đầy đủ,
thì dù mang chức danh leader hay manager,
vẫn có khả năng cao không được coi là “quản lý” theo pháp luật.
👉 Nói cách khác, vẫn phải được trả tiền làm thêm giờ.
👉 Trường hợp của chị Linh là trường hợp có tiền làm thêm giờ.
5. Những việc bạn nên làm
① Ghi chép lại thời gian làm việc thực tế
Bạn nên ghi lại giờ vào làm và giờ tan ca vào sổ tay hoặc điện thoại.
Với thời gian ngủ tạm hoặc chờ việc, nếu có thể, hãy ghi thêm khoảng thời gian và số lần bị gọi,
điều này sẽ giúp dễ xem xét hơn sau này.
② Lưu giữ bảng ca, bảng làm việc và nội quy
Bảng ca, bảng phân công công việc, nội quy lao động…
bạn nên chụp ảnh và lưu lại để phòng khi cần dùng đến.
Những ghi chú như “ngủ tạm 2 tiếng”, “họp sáng trước giờ làm”
cũng có thể trở thành thông tin quan trọng.
③ Giữ lại các chỉ đạo của cấp trên
Những lời dặn như “chỗ này làm không lương”, “đang ngủ cũng phải nghe điện thoại”,
nếu được gửi qua LINE, tin nhắn hay ứng dụng chat,
bạn nên chụp màn hình và lưu lại, vì có thể hữu ích sau này.
④ Cân nhắc trao đổi sớm với luật sư
Tiền làm thêm giờ chưa được trả chỉ có thể yêu cầu trong vòng 3 năm trở lại đây.
Sau thời gian này, quyền yêu cầu có thể không còn hiệu lực.
Vì vậy, nếu có băn khoăn, bạn nên cân nhắc trao đổi với luật sư sớm để được tư vấn phù hợp.
6. Lời kết
Công việc trong khách sạn là công việc rất vất vả, đòi hỏi cả thể lực lẫn tinh thần.
Vì vậy, khi còn bị nói rằng “việc này coi như làm không công nhé” hoặc “đây là làm dịch vụ nên không tính tiền”,
thì tinh thần ai cũng sẽ rất mệt mỏi và áp lực.
Tuy nhiên, luật pháp Nhật Bản được đặt ra để bảo vệ “thời gian” và “cách làm việc” của bạn.
Nếu bạn đang băn khoăn như:
“Cách làm việc ở khách sạn của mình có ổn không nhỉ…?”
“Trường hợp của mình có được tính là thời gian làm việc không?”
chỉ cần hỏi như vậy thôi cũng hoàn toàn không sao.
Tôi là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản,
nhận tư vấn về tiền làm thêm giờ chưa được trả, sa thải không đúng luật, tai nạn lao động, tư cách lưu trú,
bằng tiếng Nhật dễ hiểu và tiếng Việt (có phiên dịch), trên toàn nước Nhật.
Bạn có thể nhắn tin trao đổi với tôi bất cứ lúc nào qua Zalo nhé.
Hẹn gặp lại.
Tác giả
Nagai Yoshinao ｜ Luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam đang cư trú tại Nhật Bản
Sinh sống tại Hà Nội hơn 10 năm.
Ông chuyên hỗ trợ pháp lý cho người Việt đang sống và làm việc tại Nhật Bản trong các vấn đề như:
tiền làm thêm giờ chưa được trả, sa thải trái luật, tai nạn lao động, tư cách lưu trú (visa) và các rắc rối pháp lý khác.
Lĩnh vực hỗ trợ:
Tiền làm thêm chưa trả · Sa thải trái luật / hỗ trợ nghỉ việc ·
Tai nạn giao thông · Tai nạn lao động ·
Visa · Cục Xuất nhập cảnh ·
Ly hôn · Bồi thường ngoại tình ·
Vụ án hình sự ·
Tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp Nhật Bản và Việt Nam · v.v.
📩 Bạn có thể nhắn tin trao đổi bất cứ lúc nào qua Zalo.
永井ベトナム法律事務所
弁護士 永井義直
日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。
無料チャット相談をしています。
Zaloへご連絡ください。
📩 Tư vấn miễn phí qua Zalo
Nếu bạn làm trong khách sạn và đang băn khoăn về thời gian chuẩn bị, chờ việc, ngủ tạm hoặc tiền làm thêm giờ, hãy nhắn tin qua Zalo để được kiểm tra trước.
Kiểm tra qua Zalo
