Xin chào mọi người.
Tôi là Nagai Yoshinao, luật sư dành cho người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản.
Hôm nay,
tôi xin nói về vấn đề tiền làm thêm giờ
dành cho những người Việt Nam đang làm công việc vệ sinh
tại các tòa nhà, văn phòng, nhà máy, phòng khách sạn, v.v.
Trong quá trình làm việc vệ sinh,
mọi người có từng gặp những trường hợp như thế này chưa?
“Thẻ chấm công là từ 9 giờ,
nhưng thực tế tôi đã phải chuẩn bị dọn dẹp từ 8 giờ 30…”
“Chỉ được về khi dọn xong toàn bộ phòng được giao.
Dù mất bao nhiêu tiếng thì tiền lương vẫn như nhau…”
“Thời gian di chuyển từ tòa nhà này sang tòa nhà khác
bị nói là ‘thời gian trống nên không trả lương’…”
Trong công việc vệ sinh,
không hiếm khi công ty đưa ra những cách giải thích như vậy.
Tuy nhiên,
cách hiểu của pháp luật thì khác.
Hôm nay,
tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu
những trường hợp thường gặp mà nhân viên vệ sinh bị công ty không trả tiền làm thêm giờ,
1. Kết luận
Thời gian bạn làm việc vì công ty, hoặc thời gian bạn không thể tự do rời khỏi nơi làm việc, về cơ bản được coi là “thời gian lao động”.
Những khoảng thời gian sau rất có khả năng được xem là thời gian lao động:
- Thời gian trực tiếp làm công việc vệ sinh
- Thời gian dọn dẹp, thu gom sau khi vệ sinh xong
- Thời gian di chuyển giữa các tòa nhà
- Thời gian chờ người phụ trách kiểm tra tại hiện trường
- Dù được gọi là “giờ nghỉ” nhưng khi bị gọi phải đi dọn dẹp ngay
- Dù được gọi là “đào tạo” nhưng thực tế vẫn trực tiếp làm vệ sinh
Ngay cả khi trên thẻ chấm công, lịch làm việc hoặc báo cáo ngày không ghi những khoảng thời gian này là giờ làm,
thì chúng vẫn có khả năng cao được pháp luật coi là thời gian lao động.
2. Thời gian lao động là gì?
Việc một khoảng thời gian có được coi là thời gian lao động hay không
được xác định dựa trên mức độ bạn bị công ty kiểm soát, ràng buộc trong thời gian đó.
Chỉ cần xem xét 2 điểm sau:
✅① Tự do về hành động
- Bạn có thể làm gì cũng được không?
- Khi bị gọi, bạn có bắt buộc phải làm việc ngay không?
✅② Tự do về địa điểm
- Bạn có thể rời khỏi nơi làm việc không?
- Bạn có thể hoàn toàn tách khỏi công việc không?
Nếu không có sự tự do về hành động hoặc địa điểm,
thì khoảng thời gian đó có khả năng cao được coi là thời gian lao động.
🔍 Những khoảng thời gian không có 2 sự tự do trên —
dù được gọi là “chuẩn bị”, “chờ đợi”, “di chuyển”, “nghỉ ngơi” hay “đào tạo”,
nếu bạn vẫn bị ràng buộc tại hiện trường để phục vụ công việc vệ sinh,
thì rất có khả năng sẽ được coi là thời gian lao động theo pháp luật.
3. 10 trường hợp “chưa trả tiền làm thêm giờ” thường gặp của nhân viên vệ sinh
Dưới đây là 10 tình huống điển hình về việc chưa được trả tiền làm thêm giờ thường xảy ra tại các hiện trường vệ sinh.
① Chuẩn bị công việc trước giờ chấm công
Ở nhiều nơi làm việc,
thời gian làm việc được tính từ lúc bấm thẻ chấm công.
Tuy nhiên, trên thực tế,
bạn đã chuẩn bị dụng cụ vệ sinh như cây lau, hóa chất, túi rác,
và xếp đồ lên xe đẩy vệ sinh ngay từ trước khi chấm công.
👉 Dù chưa chấm công, nếu bạn thực tế đang làm công việc chuẩn bị,
thì khoảng thời gian đó cũng có thể được coi là thời gian lao động.
※ Trường hợp sử dụng ứng dụng quản lý giờ làm thay cho thẻ chấm công giấy
cũng được áp dụng tương tự.
② Thời gian chờ đợi không được tính là giờ làm
Công ty yêu cầu tập trung tại tòa nhà lúc 8:45,
và chờ đến 9:00 mới bắt đầu làm việc.
Tuy nhiên, giờ làm lại được ghi là 9:00–12:00.
👉 Khoảng thời gian bạn phải chờ theo chỉ đạo của công ty
do bị ràng buộc và không thể tự do,
thường được pháp luật coi là thời gian lao động.
③ Làm thêm vì chưa hoàn thành chỉ tiêu số phòng
Công ty quy định mỗi ngày phải dọn 15 phòng,
nên chỉ được về khi làm xong,
dù đã quá giờ trong ca làm.
Tuy vậy,
giờ làm vẫn chỉ được ghi theo đúng ca đã xếp.
👉 Dù quản lý theo chỉ tiêu,
thời gian thực tế bạn làm việc vẫn là thời gian lao động,
và phải được trả tiền làm thêm giờ tương ứng.
④ Thời gian chờ kiểm tra hoàn thành bị coi là “thời gian trống”
Tại một số hiện trường,
sau khi hoàn tất công việc vệ sinh, người phụ trách sẽ đến kiểm tra chất lượng.
Trong thời gian đó,
dù bạn đã dọn xong, bạn vẫn phải ở lại hiện trường để chờ người kiểm tra.
Khi được yêu cầu “làm lại chỗ này”, bạn tiếp tục vệ sinh lại.
Tuy nhiên, có trường hợp công ty nói rằng:
“Thời gian chờ kiểm tra là thời gian trống, không cần tính vào giờ làm.”
👉 Cả thời gian chờ kiểm tra lẫn thời gian làm lại theo yêu cầu,
nếu bạn bị ràng buộc tại hiện trường,
thì đều có thể được coi là thời gian lao động.
⑤ Thời gian di chuyển giữa nhiều địa điểm làm việc không được tính là giờ làm
Một số nhân viên vệ sinh phải làm việc tại nhiều hiện trường trong cùng một ngày.
Ví dụ:
buổi sáng làm vệ sinh tại tòa nhà A,
sau đó di chuyển bằng xe đạp hoặc đi bộ sang tòa nhà B,
buổi chiều có thể tiếp tục đến địa điểm khác.
Tuy nhiên, trong báo cáo công việc chỉ ghi:
“Tòa nhà A: 9:00–10:00”
“Tòa nhà B: 10:30–11:30”
và hoàn toàn không ghi nhận thời gian di chuyển.
👉 Thời gian di chuyển từ tòa nhà A sang tòa nhà B
cũng có thể được coi là thời gian lao động.
⑥ Thời gian vận chuyển rác bị nói là “không phải công việc”
Trong công việc vệ sinh tại tòa nhà hoặc trung tâm thương mại,
bạn phải thu gom rác từ các tầng và vận chuyển ra điểm tập kết rác bên ngoài tòa nhà.
Bạn phải đẩy xe hoặc mang các túi rác nặng,
đi lại nhiều lần.
Tuy nhiên, có trường hợp công ty nói rằng:
“Công việc vệ sinh chỉ tính dọn nhà vệ sinh và hành lang,
còn việc chở rác thì không cần tính giờ.”
👉 Công việc vận chuyển rác đến điểm tập kết
là công việc phục vụ cho công ty,
và phải được tính vào thời gian lao động.
⑦ Thời gian rửa và bổ sung dụng cụ không được tính là giờ làm
Sau khi kết thúc công việc,
bạn rửa cây lau, giẻ lau đã sử dụng,
và bổ sung hóa chất, túi rác cho ngày làm việc tiếp theo.
Tuy nhiên, có trường hợp cấp trên nói rằng:
“Không cần tính những việc đó vào giờ làm.”
👉 Việc rửa dụng cụ và bổ sung vật tư
là công việc cần thiết để chuẩn bị cho ngày làm việc sau,
nên có khả năng cao được coi là thời gian lao động theo pháp luật.
⑧ Bị gọi là “giờ nghỉ” nhưng không thể rời khỏi hiện trường
Trong thời gian được gọi là nghỉ,
bạn vẫn phải đứng chờ trước nhà vệ sinh hoặc khu vực sảnh.
Khi có vết bẩn hoặc sự cố, bạn phải đi xử lý ngay theo chỉ đạo.
Bạn không thể ra ngoài và nghỉ ngơi một cách tự do.
👉 Khoảng thời gian không có quyền rời khỏi hiện trường và luôn trong trạng thái sẵn sàng làm việc,
thì không được coi là nghỉ thực sự
và có thể được pháp luật đánh giá là thời gian lao động.
⑨ Bị nói là “đào tạo nên không lương” nhưng thực tế vẫn làm vệ sinh như bình thường
Công ty nói rằng:
“Những ngày đầu là đào tạo nên không có lương.”
Tuy nhiên trên thực tế,
bạn đi hiện trường cùng người hướng dẫn,
làm vệ sinh nhà vệ sinh, lau sàn,
thu gom rác, lau kính… theo chỉ đạo.
👉 Dù được gọi là “đào tạo”,
nếu bạn thực tế trực tiếp làm công việc vệ sinh,
thì khoảng thời gian đó vẫn được coi là thời gian lao động.
⑩ “Công ty áp dụng chế độ lương làm thêm cố định nên không trả tiền tăng ca”
Có trường hợp công ty nói với bạn rằng:
“Công ty chúng tôi áp dụng chế độ làm thêm cố định, nên không có tiền tăng ca.”
Tuy nhiên, cách giải thích này trong nhiều trường hợp là không đúng.
Tiền làm thêm cố định không có nghĩa là không có tiền làm thêm giờ.
Khi vượt quá số giờ hoặc số tiền làm thêm đã quy định,
thì về nguyên tắc, công ty vẫn phải trả tiền làm thêm giờ.
Ví dụ:
Nếu tiền làm thêm cố định là 30 giờ,
thì phần thời gian vượt quá 30 giờ vẫn phải được trả tiền làm thêm.
Ngoài ra, chế độ tiền làm thêm cố định có thể không hợp lệ
nếu không được ghi rõ trong nội quy công ty, hợp đồng lao động hoặc bảng lương.
Trong trường hợp đó, người lao động có thể yêu cầu thanh toán toàn bộ tiền làm thêm giờ.
Ví dụ các trường hợp ghi không hợp lệ:
- Không tách riêng rõ ràng lương cơ bản và tiền làm thêm cố định
(ví dụ: “Lương tháng 350.000 yên, đã bao gồm tiền làm thêm”). - Không ghi rõ số giờ làm thêm cố định
(ví dụ: “Lương cơ bản 300.000 yên + tiền làm thêm cố định 50.000 yên”).
4. Những việc bạn có thể làm ngay bây giờ
Việc bạn có thể yêu cầu trả tiền làm thêm giờ hay không
phụ thuộc vào việc bạn có chứng minh được thời gian làm thêm bằng bằng chứng hay không.
Vì vậy, hãy bắt đầu thu thập bằng chứng từng chút một.
① Tự ghi chép thời gian và nội dung công việc thực tế
Trước hết, hãy tự mình ghi chép lại chính xác:
- Thời điểm đến hiện trường
- Thời điểm bắt đầu chuẩn bị vệ sinh
- Thời điểm kết thúc công việc vệ sinh
- Thời điểm hoàn tất dọn dẹp, vận chuyển rác
- Thời điểm bắt đầu di chuyển sang hiện trường tiếp theo
- Địa điểm làm việc và nội dung công việc
👉 Nên sử dụng các cách tự động lưu ngày giờ,
ví dụ như gửi tin nhắn cho chính mình hoặc nhắn LINE cho người thân.
② Lưu giữ các hồ sơ như lịch làm việc, thẻ chấm công, báo cáo công việc
Hãy chắc chắn lưu giữ lại các tài liệu do công ty quản lý, bao gồm:
- Thẻ chấm công
- Dữ liệu trên ứng dụng quản lý giờ làm
- Báo cáo công việc hằng ngày
- Bảng phân ca (lịch làm việc)
👉 Chụp màn hình, chụp lại và lưu lại những tài liệu này
sẽ rất hữu ích khi cần đối chiếu hoặc làm bằng chứng sau này.
③ Chụp màn hình và lưu lại chỉ đạo, giải thích từ cấp trên
Hãy lưu giữ các nội dung như:
- Email báo cáo sau giờ làm
- Tin nhắn chỉ đạo của cấp trên trong giờ nghỉ hoặc ngoài giờ làm
- Trao đổi công việc qua LINE hoặc các ứng dụng nhắn tin khác
👉 Những trao đổi với cấp trên
là bằng chứng quan trọng,
giúp chứng minh một cách khách quan rằng bạn đang làm việc cho công ty.
④ Hãy sớm trao đổi với luật sư
Tiền làm thêm giờ chưa được trả
về cơ bản chỉ có thể yêu cầu trong phạm vi 3 năm trở lại đây.
Nếu bạn chần chừ và không làm gì,
thì quyền lợi về tiền làm thêm của bạn sẽ dần mất đi theo thời gian.
Việc cần thu thập những bằng chứng nào,
và trong tình huống hiện tại có thể yêu cầu được hay không,
bạn nên trao đổi sớm với người có chuyên môn để được hướng dẫn.
👉 Bạn không cần phải tự mình lo lắng hay quyết định tất cả.
Nếu còn băn khoăn, đừng ngại tìm đến tư vấn càng sớm càng tốt.
5. Tóm tắt những điểm quan trọng hôm nay
Thời gian bạn làm việc vì công ty, hoặc thời gian bạn không thể tự do rời khỏi hiện trường,
về cơ bản được coi là thời gian lao động.
Dù được gọi là “chuẩn bị”, “chờ đợi”, “di chuyển”, “nghỉ ngơi” hay “đào tạo”,
nếu thực tế bạn vẫn bị công ty ràng buộc,
thì những khoảng thời gian đó vẫn có thể được tính là giờ làm.
Những trường hợp chưa trả tiền làm thêm giờ thường gặp trong công việc vệ sinh (cần đặc biệt lưu ý):
- Chuẩn bị trước giờ chấm công (chuẩn bị dụng cụ, chất đồ lên xe đẩy…)
- Thời gian tập trung theo chỉ đạo của công ty và chờ đến giờ bắt đầu làm
- Làm kéo dài vì chưa hoàn thành chỉ tiêu, dù đã quá giờ ca làm
- Chờ người phụ trách kiểm tra hoặc làm lại theo yêu cầu
- Thời gian di chuyển giữa nhiều hiện trường trong ngày
- Vận chuyển rác ra điểm tập kết
- Rửa, dọn dẹp và bổ sung dụng cụ sau khi làm xong
- Bị gọi là “giờ nghỉ” nhưng không thể rời khỏi hiện trường và luôn sẵn sàng làm việc
- Bị gọi là “đào tạo” nhưng thực tế vẫn trực tiếp làm vệ sinh
- Giải thích rằng “đã có tiền làm thêm cố định nên không có thêm tiền tăng ca”
- (trên thực tế, phần vượt quá vẫn phải trả, và có trường hợp chế độ này không hợp lệ)
Những việc bạn nên làm ngay (chuẩn bị bằng chứng):
- Tự ghi lại thời gian bắt đầu, kết thúc, di chuyển và nội dung công việc thực tế
(nên dùng cách có lưu ngày giờ tự động) - Lưu giữ bảng phân ca, thẻ chấm công, dữ liệu ứng dụng chấm công, báo cáo công việc
(nên chụp màn hình) - Chụp màn hình chỉ đạo, giải thích và liên lạc công việc từ cấp trên
(LINE, chat, email…)
Thời hiệu yêu cầu tiền làm thêm giờ:
về nguyên tắc chỉ trong vòng 3 năm trở lại.
Nếu để lâu, số tiền có thể yêu cầu sẽ ngày càng giảm.
👉 Vì vậy, bạn không cần phải lo lắng một mình.
Bạn hãy sớm trao đổi với luật sư hoặc chuyên gia để được tư vấn cụ thể nhé.
6. Lời kết
Công việc vệ sinh là công việc vất vả,
mỗi ngày phải dùng sức và bắt đầu từ rất sớm.
Thế nhưng, khi bị nói rằng:
“Thời gian này coi như làm không công nhé”,
“Bên tôi quản lý theo số phòng nên không có tiền làm thêm giờ”,
vì rào cản ngôn ngữ, nhiều người rất khó tự lên tiếng phản đối.
Tuy nhiên, cách nghĩ rất đơn giản:
👉 Thời gian bạn làm việc vì công ty thì đó là thời gian lao động.
Tôi là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản,
nhận tư vấn về tiền làm thêm chưa được trả, sa thải không hợp lý, và tư cách lưu trú.
Việc tư vấn được thực hiện bằng tiếng Nhật đơn giản và tiếng Việt (có thông dịch),
hỗ trợ trên toàn nước Nhật.
Nếu bạn đang băn khoăn:
“Trường hợp của mình có được trả tiền làm thêm giờ không?”
hãy thoải mái nhắn tin qua Zalo bất cứ lúc nào để trao đổi.
Hẹn gặp lại bạn sớm nhé.
Tác giả
Nagai Yoshinao
Luật sư / Kế toán viên công chứng,
chuyên hỗ trợ người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản.
Ông tập trung tư vấn và chia sẻ thông tin pháp lý
liên quan đến tiền làm thêm chưa được trả, sa thải không hợp lý, tư cách lưu trú, tai nạn lao động và tai nạn giao thông
bằng tiếng Việt dễ hiểu,
nhằm giúp cộng đồng người Việt tại Nhật Bản nắm rõ và bảo vệ quyền lợi của mình.
永井ベトナム法律事務所
弁護士 永井義直
日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。
無料チャット相談をしています。
Zaloへご連絡ください。
📩 Tư vấn miễn phí qua Zalo
Nếu bạn làm công việc vệ sinh và đang băn khoăn về thời gian chuẩn bị, chờ đợi, di chuyển, nghỉ ngơi, đào tạo hoặc tiền làm thêm chưa được trả, hãy nhắn tin qua Zalo để được kiểm tra trước.
Kiểm tra qua Zalo
