0. Buổi học do luật sư Nagai tổ chức
Trong lớp học, trên bàn là những cuốn tài liệu viết bằng tiếng Việt, bên cạnh đó là các tài liệu về Luật lao động Nhật Bản.
Tôi đứng phía trước, cúi đầu chào mọi người một cách chậm rãi và bắt đầu nói:
“Chào mọi người. Tôi là Nagai Yoshinao, luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau học
‘10 điểm quan trọng để tuyệt đối không bị thiệt khi yêu cầu tiền làm thêm chưa được trả’, vừa xem DVD, vừa trao đổi từng phần một.
Thực tập sinh, lao động kỹ năng đặc định, ngành ăn uống, nhà máy, điều dưỡng, xây dựng,... ở ngành nào tôi cũng nghe những nỗi lo giống nhau:
‘Không được trả tiền làm thêm’
‘Vì là làm thêm cố định nên không có tiền làm thêm’
‘Không có phê duyệt của cấp trên nên không phải là làm thêm’
Nhưng mà — rất nhiều điều trong số đó là hiểu nhầm.
Buổi học hôm nay là để bảo vệ tiền lương và tương lai của bạn.”
【10 điểm sẽ học hôm nay】
Trong buổi học hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
“10 điểm quan trọng để không bị thiệt khi yêu cầu tiền làm thêm chưa được trả” như sau:
- Không phải thời gian trên thẻ chấm công, mà là thời gian bạn thực sự làm việc mới là giờ làm thêm.
- Nếu cấp trên biết bạn đang làm thêm, thì dù không nói rõ cũng được coi là chấp thuận ngầm.
- Dù áp dụng chế độ làm thêm cố định, phần vượt quá vẫn phải trả tiền làm thêm.
- Dù là cửa hàng trưởng hay tổ trưởng, nhiều trường hợp vẫn được trả tiền làm thêm.
- Dù là chế độ lương năm, tiền làm thêm vẫn phải tính riêng.
- Không có thẻ chấm công vẫn có thể đòi được tiền làm thêm nếu có thể tự tích lũy chứng cứ.
- Thời gian trông điện thoại, chờ việc, chờ hàng mà không được tự do hoàn toàn vẫn là giờ làm.
- Công việc làm ở nhà, nếu theo chỉ đạo của công ty, vẫn được tính là giờ làm thêm.
- Dù đã ký thỏa thuận nghỉ việc, vẫn có trường hợp không cần từ bỏ tiền làm thêm.
- Tiền làm thêm chưa được trả chỉ có thể yêu cầu lại được trong 3 năm – mỗi tháng trôi qua là tiền làm thêm của bạn đang mất dần.
“Bây giờ, chúng ta sẽ cùng xem DVD của anh Minh và học từng điểm một.”
Đèn trong lớp học dịu xuống, màn hình bắt đầu chiếu hình ảnh.
1. Đêm làm việc tại nhà máy của anh Minh
Anh Minh (25 tuổi) làm việc tại một nhà máy. Sau 18:00, dây chuyền vẫn chưa dừng lại.
Tổ trưởng:
“Hôm nay hàng xuất nhiều, làm thêm 2 tiếng nữa nhé.”
Minh:
“Vâng……”
Tổ trưởng:
“Nhớ chấm công về lúc 18:00 nhé. Hai tiếng sau coi như là hỗ trợ.”
Minh:
“Ơ… nhưng bây giờ vẫn làm việc mà?”
Tổ trưởng:
“Ở đây quy định là vậy.”
Anh Minh làm đúng như lời dặn, chấm công lúc 18:00, và cuối cùng làm đến 22:00.
Tôi bấm tạm dừng DVD.
2. Câu hỏi đầu tiên: Có tiền làm thêm hay không?
Trên màn hình hiện lên thẻ chấm công ghi “18:00 về”.
Tôi hỏi cả lớp:
“Trong trường hợp này, có được trả tiền làm thêm không?”
Học viên A:
“Đã chấm công rồi nên chắc là không được trả tiền làm thêm?”
Học viên B:
“Nhưng thực tế vẫn làm việc, nên phải có tiền làm thêm chứ chứ?”
Tôi gật đầu chậm rãi.
“Đúng vậy. Câu trả lời là: có. Đây chính là Điểm ①.”
Điểm ①: Không phải thẻ chấm công, mà là thời gian thực tế làm việc mới là giờ làm thêm
Theo luật Nhật Bản: Thời gian lao động = thời gian thực tế bạn làm việc.
Thời gian trên thẻ chấm công chỉ là một loại chứng cứ, không phải tất cả.
Học viên hỏi:
“Vậy thời gian từ 18:00 đến 22:00 thì sao?”
“Toàn bộ 4 tiếng đó đều là giờ làm thêm. Thẻ chấm công ghi thế nào không quan trọng.”
Tôi viết thêm lên bảng: Dọn dẹp, chuẩn bị trước khi chấm công nếu là theo chỉ đạo → vẫn là giờ làm thêm
Ví dụ:
Mỗi sáng bị yêu cầu dọn dẹp 20 phút trước khi chấm công. Đây không phải là tự nguyện. Nếu là theo chỉ đạo của công ty, thì vẫn phải trả tiền làm thêm.
Tóm lại:
- Chấm công 18:00 nhưng làm đến 22:00 → giờ làm là đến 22:00.
- Dọn dẹp, chuẩn bị trước giờ làm → nếu có chỉ đạo thì là giờ làm.
- Thời gian thực tế quan trọng hơn “giờ ghi trên giấy”.
3. “Không có phê duyệt thì không phải làm thêm” – đúng không?
DVD tiếp tục.
Tổ trưởng:
“Không có phê duyệt thì không được tính làm thêm.”
Minh:
“Nhưng hôm nay chính anh bảo em ở lại mà……”
Tổ trưởng:
“Tôi chưa phê duyệt chính thức. Nên không có tiền làm thêm!”
Tôi lại dừng hình.
“Câu hỏi tiếp theo:
Ai nghĩ rằng ‘không phê duyệt thì không có tiền làm thêm’ là đúng?”
Có người gật đầu, có người lắc đầu.
Tôi nói rõ:
“Luật Nhật Bản không chấp nhận cách nói này. Đây là Điểm ②.”
Điểm ②: Nếu cấp trên biết bạn đang làm thêm, thì đó vẫn là làm thêm.
Ở Nhật có khái niệm gọi là chấp thuận ngầm.
Cấp trên biết bạn đang làm thêm.
Nhưng không ngăn cản.
→ thì được coi là đã chấp thuận trên thực tế.
Ví dụ:
- Cấp trên nói sau giờ làm: ‘Hôm nay phải xong báo cáo nhé’.
- Cấp trên ở cùng nơi làm việc, ngày nào cũng thấy bạn làm đến 20:00.
- Nhóm LINE có tin nhắn: ‘Hôm nay cũng làm thêm nhé’.
Trong các trường hợp này, không thể nói rằng “chưa phê duyệt nên không có tiền làm thêm”.
4. Giải thích về chế độ làm thêm cố định
Tổ trưởng:
“Bên này là làm thêm cố định 20 tiếng, nên dù làm thêm bao nhiêu cũng không có tiền đâu.”
Minh:
“Nhưng tháng trước em làm hơn 40 tiếng……”
Tổ trưởng:
“Vẫn không có tiền thêm. Vì là ‘cố định’.”
Tôi hỏi lớp học:
“Chế độ làm thêm cố định thì làm bao nhiêu cũng không có tiền thật không?”
Và câu trả lời đúng là:
Điểm ③: Dù là làm thêm cố định, phần vượt quá vẫn phải trả tiền.
Ví dụ hợp đồng ghi:
làm thêm cố định 20 tiếng – bao gồm 3万円.
Nếu tháng đó làm 40 tiếng thì:
- 20 tiếng đầu → đã trả trước.
- 20 tiếng còn lại → phải trả thêm.
Nói cách khác: làm thêm cố định không có nghĩa là làm thêm không giới hạn.
5. “Vì là cửa hàng trưởng nên không có tiền làm thêm” – thật không?
Minh được thăng làm cửa hàng trưởng.
Trụ sở chính nói:
“Cửa hàng trưởng là quản lý nên không có tiền làm thêm. Thay vào đó có phụ cấp chức vụ 1万円.”
Sự thật là:
Điểm ④: Dù là cửa hàng trưởng hay tổ trưởng, nhiều người vẫn được trả tiền làm thêm.
Trong luật Nhật, chỉ người quản lý thực sự mới không có tiền làm thêm. Điều kiện rất nghiêm ngặt, gồm:
- Có quyền tuyển dụng, sa thải, đánh giá nhân sự, quyết định giá cả.
- Tự quyết hoàn toàn giờ làm và ngày nghỉ.
- Mức lương cao hơn rõ rệt so với nhân viên khác.
Thực tế, đa số cửa hàng trưởng ngành ăn uống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi không đáp ứng đủ điều kiện này.
→ Vì vậy, làm thêm vẫn phải trả tiền.
6. “Lương năm rồi thì không có tiền làm thêm”?
Nhân sự nói:
“Bên này là lương năm 360万円, nên tiền làm thêm đã nằm trong đó rồi.”
Câu trả lời pháp lý là:
Điểm ⑤: Dù là lương năm, tiền làm thêm vẫn phải tính riêng.
Tòa án Nhật Bản hầu như không chấp nhận cách nói “lương năm nên không có tiền làm thêm”.
Nếu muốn gộp tiền làm thêm vào lương năm, phải ghi rõ:
- Phần nào là lương cơ bản
- Phần nào là tiền làm thêm (bao nhiêu tiếng)
Nếu không ghi rõ,
→ phải trả tiền làm thêm riêng.
7. Không có thẻ chấm công thì sao?
Minh chuyển sang công việc vệ sinh, không có thẻ chấm công.
Câu trả lời:
Điểm ⑥: Không có thẻ chấm công vẫn có thể đòi tiền làm thêm
Tòa án Nhật đánh giá thời gian lao động bằng cách tổng hợp nhiều loại chứng cứ, ví dụ:
- Tin nhắn, email từ cấp trên.
- Ghi chú giờ đi – về mỗi ngày.
- Nhật ký công việc.
- Dữ liệu ra vào công ty.
- Lịch sử máy tính, hệ thống.
- Tin nhắn báo về nhà.
- Thẻ giao thông.
- Sổ tay cá nhân.
- Lời khai của đồng nghiệp.
→ Không có thẻ chấm công không đồng nghĩa với không có cách đòi tiền.
8. “Nghỉ giải lao” nhưng vẫn phải trực điện thoại
Nếu trong giờ “nghỉ” mà:
- Phải nghe điện thoại.
- Phải tiếp khách.
- Không được rời đi.
- Chờ ở quầy, ở xưởng.
Điểm ⑦: Nghỉ mà không tự do thì vẫn là giờ làm
Luật Nhật yêu cầu nghỉ giải lao phải là thời gian hoàn toàn tự do.
9. Công việc mang về nhà làm
Cấp trên nói: “Không đủ thời gian, về nhà làm giúp nhé.”
Minh làm 2 tiếng tại nhà.
Điểm ⑧: Làm ở nhà, nếu theo chỉ đạo của công ty, vẫn là làm thêm
Địa điểm không quan trọng. Quan trọng là:
- Có phải việc của công ty không
- Có chỉ đạo hay không
10. Ký thỏa thuận nghỉ việc rồi thì sao?
Điểm ⑨: Ký thỏa thuận vẫn có trường hợp đòi được tiền làm thêm
Nếu:
- Không hiểu nội dung
- Không được giải thích
- Bị ép ký
→ thỏa thuận đó có thể vô hiệu.
11. Thời hạn 3 năm – điểm quan trọng nhất
Điểm ⑩: Tiền làm thêm chỉ truy lại được trong 3 năm
Mỗi tháng trôi qua là mất dần.
→ Đừng đợi đủ chứng cứ mới đi hỏi. Hãy hỏi trước khi quá thời hạn 3 năm.
Lời kết
Điều nguy hiểm nhất không phải là công ty không trả tiền, mà là bạn không hỏi ai và tự bỏ cuộc.
Tôi là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam tại Nhật Bản, nhận tư vấn miễn phí về:
- tiền làm thêm chưa được trả
- tai nạn lao động
- sa thải không công bằng
bằng tiếng Nhật và tiếng Việt, hỗ trợ toàn quốc.
Nếu bạn thấy mình trong những trường hợp trên, hãy liên hệ tôi qua Zalo.
Tác giả
Nagai Yoshinao｜Luật sư chuyên về người Việt Nam đang cư trú tại Nhật Bản
Sinh sống tại Hà Nội hơn 10 năm. Chuyên hỗ trợ các vấn đề pháp lý cho người Việt tại Nhật như: tiền làm thêm chưa được trả, sa thải không công bằng, tai nạn lao động, tư cách lưu trú,...
永井ベトナム法律事務所
弁護士 永井義直
日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。
無料チャット相談をしています。
Zaloへご連絡ください。
📩 Tư vấn miễn phí qua Zalo
Nếu bạn đang băn khoăn về vấn đề pháp lý tại Nhật Bản như tiền làm thêm giờ, sa thải, tai nạn lao động, visa hoặc các tranh chấp khác, hãy nhắn tin qua Zalo để được kiểm tra trước.
Kiểm tra qua Zalo
