Chào các bạn người Việt đang làm việc tại Nhật Bản.
Tôi là Nagai – luật sư chuyên hỗ trợ người Việt tại Nhật.
Giám đốc nói:
“Ly, doanh số bán hàng của em kém, nên cuối tháng này công ty sẽ cho em nghỉ việc.”
Cấp trên nói:
“Trang, trình độ tiếng Nhật của em chưa đủ để tiếp tục làm việc ở công ty. Tuần sau em nghỉ nhé.”
Đây là những trường hợp tư vấn mà tôi gặp rất thường xuyên.
Tuy nhiên, tại Nhật Bản, chỉ với những lý do như:
- “Doanh số kém”
- “Tiếng Nhật không đủ”
thì không thể dễ dàng sa thải người lao động.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất về các vấn đề sau:
- Việc sa thải vì thiếu năng lực hoặc thiếu tiếng Nhật có thực sự hợp pháp không?
- Pháp luật Nhật Bản nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
- Trường hợp nào thì sa thải dễ được công nhận hơn?
- Khi bị nói “sa thải”, người lao động nên làm gì?
Kết luận quan trọng cần biết ngay từ đầu
Tôi nói thẳng kết luận trước.
Tại Nhật Bản, chỉ vì “thiếu tiếng Nhật” hoặc “thiếu năng lực” mà sa thải người lao động, không hề dễ được chấp nhận.
Việc sa thải với lý do thiếu năng lực hoặc thiếu tiếng Nhật là một quyết định có ngưỡng pháp lý rất cao.
Vì vậy, trong rất nhiều trường hợp, tòa án đã kết luận việc sa thải là trái pháp luật và vô hiệu.
Vì sao thiếu năng lực nhưng vẫn không dễ bị sa thải?
Lý do rất đơn giản.
Pháp luật Nhật Bản có quan điểm rất mạnh mẽ rằng:
“Không được dễ dàng đuổi việc người lao động sau khi đã tuyển dụng.”
Nếu chỉ vì:
- “Không giỏi như kỳ vọng”
- “Năng lực thấp hơn tưởng tượng”
mà có thể sa thải, thì người lao động sẽ không thể yên tâm làm việc.
Chính vì vậy, tại Nhật, việc sa thải vì thiếu năng lực hoặc thiếu tiếng Nhật luôn bị đánh giá cực kỳ nghiêm ngặt.
Trường hợp nào thì sa thải dễ được chấp nhận hơn?
Trước hết, cần hiểu rõ một điều:
👉 Chỉ riêng thiếu năng lực hoặc thiếu tiếng Nhật thì rất khó để sa thải người lao động hợp pháp.
Dựa trên thực tiễn xét xử, ta có thể chia thành hai nhóm sau.
Những trường hợp có khả năng được công nhận sa thải
- Công ty đã nhiều lần nhắc nhở, hướng dẫn cải thiện, đồng thời cho đủ thời gian, nhưng không có triển vọng cải thiện.
- Tình trạng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc kéo dài và khả năng cải thiện rất thấp.
- Công ty đã liên tục hướng dẫn, ra lệnh cải thiện và lưu lại bằng văn bản.
- Công ty đã xem xét tối đa các biện pháp khác như điều chỉnh nội dung công việc hoặc chuyển bộ phận, nhưng vẫn không khả thi.
Những trường hợp thường không được công nhận sa thải
- Trình độ tiếng Nhật kém hơn so với kỳ vọng ban đầu.
- Thành tích kém khi mới đi làm chưa lâu.
- Chỉ mắc lỗi một vài lần.
- Không hợp với cấp trên hoặc văn hóa công ty.
- Có khả năng làm được công việc khác hoặc bộ phận khác, nhưng công ty chưa thử điều chỉnh.
- Lý do mang tính cảm giác như: “không đúng như kỳ vọng”.
Với những lý do như trên, việc sa thải rất hay bị coi là vô hiệu.
Nói cách khác, để sa thải được chấp nhận, công ty phải:
- Liên tục hướng dẫn, đào tạo, cải thiện.
- Cho cơ hội và thời gian đầy đủ.
- Ghi nhận quá trình đó bằng văn bản.
- Xem xét thay đổi công việc hoặc chuyển bộ phận.
Chỉ khi đã làm tất cả những điều có thể, và vẫn không còn lựa chọn nào khác, thì trên thực tế tại Nhật, việc sa thải mới có cơ hội được công nhận là hợp pháp.
Khi bị nói là “sa thải”, bạn nên làm gì trước tiên?
Ngay cả khi công ty nói:
- “Vì thiếu năng lực nên sa thải”
- “Vì tiếng Nhật không đủ nên phải nghỉ”
👉 Đừng vội chấp nhận ngay.
Hãy làm những việc sau:
- Yêu cầu công ty cung cấp lý do sa thải bằng văn bản.
- Lưu giữ tất cả tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn, nhắc nhở trước đó.
- Lưu lại email, tin nhắn, chat với cấp trên, quản lý.
- Liên hệ luật sư càng sớm càng tốt.
Nếu bạn tự mình thương lượng với công ty, rất dễ bị dẫn dắt bởi những giải thích bất lợi và bị ép chấp nhận.
👉 Trao đổi với luật sư sớm là cách an toàn và chắc chắn nhất để bảo vệ bạn.
Nếu việc sa thải bị coi là vô hiệu thì sẽ thế nào?
Nếu tòa án kết luận sa thải là vô hiệu, về mặt pháp lý sẽ được coi là:
“Ngay từ đầu, việc sa thải chưa từng xảy ra.”
Điều đó có nghĩa là:
- Nguyên tắc là bạn có thể quay lại làm việc.
- Bạn cũng có thể yêu cầu tiền lương cho toàn bộ thời gian bị nghỉ việc (back pay).
Tuy nhiên, trên thực tế, khi đã phát sinh tranh chấp về sa thải, mối quan hệ giữa hai bên thường đã bị phá vỡ.
Vì vậy, trong đa số trường hợp, các bên không quay lại làm việc, mà giải quyết bằng tiền bồi thường và hòa giải.
Câu hỏi thường gặp (Q&A)
Q1. Không biết tiếng Nhật thì thật sự không thể bị sa thải sao?
A. Sa thải chỉ vì lý do tiếng Nhật là rất khó được công nhận, vì khi tuyển dụng, công ty đã biết trình độ tiếng Nhật của bạn.
Q2. Tôi bị nói là thiếu năng lực, việc sa thải có hợp pháp không?
A. Chỉ với lý do “thành tích kém” hay “không đạt kỳ vọng” thì khả năng cao là sa thải vô hiệu.
Điều quan trọng là: có quá trình hướng dẫn của công ty và có tài liệu, giấy tờ chứng minh cụ thể hay không.
Q3. Tôi đã bị sa thải rồi, bây giờ còn kịp đòi lại quyền lợi hay không?
A. Có. Trong vòng 3 năm kể từ ngày sa thải, về nguyên tắc vẫn có thể giải quyết tranh chấp.
Ngay cả khi bạn đã có công việc mới rồi thì cũng không sao.
Q4. Công ty nói sẽ kiện ra tòa, tôi rất sợ.
A. Phần lớn các vụ việc được giải quyết bằng thương lượng hoặc trọng tài lao động, không cần ra tòa.
Đừng lo lắng, hãy trao đổi với luật sư để được tư vấn.
Q5. Tôi lo về chi phí luật sư.
A. Văn phòng luật Nagai Việt Nam có thể xử lý theo hình thức không phí ban đầu – chỉ thu phí khi thành công, tùy trường hợp.
Hãy cứ liên hệ tư vấn trước.
Thông điệp gửi đến bạn
Cần nhắc lại một lần nữa: Theo pháp luật Nhật Bản, chỉ vì thiếu năng lực hoặc thiếu tiếng Nhật thì rất khó có thể sa thải hợp pháp.
Dù công ty nói:
- “Thiếu năng lực nên nghỉ”
- “Không đủ tiếng Nhật nên không làm được”
thì chỉ với những lý do đó, việc sa thải thường không có hiệu lực.
Đừng tự mình chịu đựng sự bất công này và đừng vội bỏ cuộc.
Nếu bạn đang gặp khó khăn vì bị sa thải,
👉 hãy liên hệ luật sư càng sớm càng tốt.
Tôi, với tư cách là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt làm việc tại Nhật, tiếp nhận tư vấn về:
- Chưa trả tiền làm thêm
- Sa thải trái luật
- Tai nạn lao động
bằng tiếng Nhật dễ hiểu và tiếng Việt, hỗ trợ toàn Nhật Bản và cả từ nước ngoài.
📩 Bạn có thể liên hệ tôi qua Zalo bất cứ lúc nào.
Hẹn gặp lại.
Bạn có thể trao đổi qua Zalo.
Nếu bạn bị nói “thiếu năng lực”, “tiếng Nhật không đủ”, “doanh số kém” nên bị sa thải, hoặc muốn kiểm tra việc công ty làm có trái luật hay không, bạn có thể gửi tin nhắn để kiểm tra trước.
Kiểm tra qua ZaloTác giả
Luật sư Nagai Yoshinao - Văn phòng luật Nagai Việt Nam (Tokyo – Shinjuku)
Chuyên hỗ trợ người Việt tại Nhật trong các vấn đề pháp lý như: chưa trả lương làm thêm, sa thải trái luật, tai nạn lao động, tư cách lưu trú…
