Những bạn người Việt đang làm việc tại Nhật Bản, xin chào.
Tôi là luật sư Nagai, chuyên hỗ trợ người Việt Nam.
Hôm nay tôi sẽ giải thích về “sa thải do tái cơ cấu (整理解雇 – restructuring layoff)”.
Chúng tôi thường nhận được những câu hỏi như sau.
“Do doanh thu công ty giảm nên chúng tôi phải giảm nhân sự. Bạn cũng nằm trong diện này.”
“Do dây chuyền trong nhà máy bị đóng nên công việc của bạn không còn nữa.”
“Công ty sắp sáp nhập nên vị trí của bạn không còn cần thiết.”
Nếu đột nhiên công ty nói với bạn như vậy —— chắc hẳn bạn sẽ không biết phải làm gì đúng không?
Hôm nay, tôi sẽ giải thích một cách đơn giản về cơ chế sa thải do tái cơ cấu và những lựa chọn mà bạn có thể thực hiện.
Trước hết, hãy nói về kết luận.
Ở Nhật Bản, chỉ với lý do “công ty đang gặp khó khăn” thì không thể dễ dàng sa thải nhân viên.
Sa thải do tái cơ cấu là một trong những hình thức sa thải có tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt trong pháp luật Nhật Bản.
“Thành tích kinh doanh hơi xấu đi”
“Bộ phận này không còn cần thiết nữa”
—— chỉ với những lý do đó thôi thì về mặt pháp lý sẽ không được coi là hợp lệ.
Trong nhiều trường hợp, việc sa thải sẽ bị coi là vô hiệu.
Xin đừng vội từ bỏ.
1．Sa thải do tái cơ cấu là gì
Sa thải do tái cơ cấu là việc cắt giảm nhân sự vì lý do kinh doanh của công ty.
Những trường hợp thường gặp gồm có:
- “Do doanh thu giảm nên chúng tôi phải giảm nhân sự.”
- “Dây chuyền nhà máy / cửa hàng / bộ phận sẽ bị đóng.”
- “Do đưa máy móc mới vào nên không cần nhiều nhân công nữa.”
- “Công ty sáp nhập hoặc tái cơ cấu nên vai trò bị trùng lặp.”
Tất cả những trường hợp này không phải do bản thân người lao động có vấn đề, mà là việc sa thải vì lý do từ phía công ty.
Chính vì vậy, pháp luật Nhật Bản kiểm tra rất nghiêm ngặt về tính hợp pháp của việc sa thải.
2．4 điều kiện để sa thải do tái cơ cấu được coi là hợp pháp
Tòa án Nhật Bản khi xem xét một trường hợp sa thải do tái cơ cấu có hợp pháp hay không sẽ đánh giá dựa trên 4 góc độ.
① Có thật sự cần thiết phải cắt giảm nhân sự hay không.
Chỉ với lý do “tình hình kinh doanh hơi xấu đi” là không đủ.
Phải ở mức kết quả kinh doanh suy giảm nghiêm trọng đến mức có nguy cơ phá sản hoặc tình hình tài chính cực kỳ khó khăn.
② Công ty đã xem xét đầy đủ các biện pháp khác ngoài việc sa thải hay chưa.
Trước khi sa thải, công ty phải nghiêm túc xem xét và thực hiện các biện pháp như sau:
- Dừng tuyển dụng nhân viên mới
- Điều chỉnh nhân viên phái cử hoặc hợp đồng ngắn hạn
- Điều chuyển vị trí làm việc
- Kêu gọi nghỉ việc tự nguyện
- Cắt giảm lương của ban lãnh đạo
Nếu công ty không thực hiện các biện pháp này mà ngay từ đầu đã tiến hành sa thải nhân viên, thì trong nhiều trường hợp việc sa thải do tái cơ cấu sẽ bị coi là vô hiệu.
③ Tiêu chí lựa chọn người bị sa thải có công bằng hay không (tính hợp lý trong việc lựa chọn).
Tòa án sẽ kiểm tra tiêu chí lựa chọn người bị sa thải có hợp lý hay không.
Và có một điều đặc biệt mà người Việt Nam cần biết.
Chỉ vì “là người nước ngoài” hoặc “tiếng Nhật yếu” mà bị đưa vào danh sách sa thải thì rất có khả năng bị coi là trái pháp luật.
Trong một bản án của Tòa án quận Osaka, việc chỉ sa thải nhân viên nước ngoài nhưng giữ lại nhân viên người Nhật đã bị coi là phân biệt đối xử dựa trên quốc tịch, và tòa án đã kết luận việc sa thải do tái cơ cấu là vô hiệu.
④ Công ty đã giải thích và trao đổi đầy đủ hay chưa (tính hợp lý của thủ tục)
Trước khi sa thải, công ty cần thực hiện các việc sau:
- Giải thích đầy đủ lý do sa thải
- Thông báo bằng văn bản
- Tạo cơ hội để người lao động trao đổi, thảo luận
- Về nguyên tắc, phải thông báo sa thải trước 30 ngày (hoặc trả tiền trợ cấp thông báo sa thải tương đương 30 ngày)
Nếu bạn bị thông báo đột ngột rằng:
“Bạn bị sa thải từ hôm nay” —
Chỉ riêng điều đó thôi cũng đã cho thấy có vấn đề lớn về mặt thủ tục.
3．Trong trường hợp nào việc sa thải do tái cơ cấu được coi là hợp pháp
Trong các trường hợp mà việc sa thải do tái cơ cấu được tòa án công nhận là hợp pháp, thường tất cả các biện pháp sau đều đã được thực hiện:
- Doanh thu giảm mạnh ở mức khoảng vài chục % đến 90%
- Dòng tiền cực kỳ căng thẳng, nguy cơ phá sản trở nên thực tế
- Cắt giảm mạnh lương của ban lãnh đạo
- Giảm lương của toàn bộ nhân viên
- Ngừng hoàn toàn việc tuyển dụng mới
- Đã xem xét và thực hiện tất cả các phương án điều chuyển nhân sự
- Đã tiến hành kêu gọi nghỉ việc tự nguyện
Chỉ khi đã thực hiện đến mức này, việc “sa thải do tái cơ cấu là điều không thể tránh khỏi” mới có thể được công nhận.
Trong thực tế, nhiều công ty không thực hiện đầy đủ các bước như vậy.
Vì vậy, rất nhiều trường hợp sa thải do tái cơ cấu bị tòa án kết luận là vô hiệu (sa thải trái pháp luật).
⚠️ Nếu công ty nói với bạn những điều sau, hãy đặc biệt cẩn thận
Trong các trường hợp sa thải do tái cơ cấu, có những câu nói thường được sử dụng.
✗ “Dù là lý do từ phía công ty, nhưng hãy ghi là nghỉ việc theo nguyện vọng cá nhân.”
✗ “Nếu bạn viết đơn xin nghỉ việc, chúng tôi sẽ cộng thêm một chút tiền trợ cấp thôi việc.”
✗ “Nếu bây giờ không ký thì điều kiện sau này sẽ xấu hơn.”
Có những trường hợp công ty dùng những lời như vậy để yêu cầu bạn ký ngay tại chỗ.
Một khi đã ký, sau này việc tranh chấp sẽ trở nên khó khăn hơn.
Hãy không ký ngay tại chỗ, và trước tiên hãy tham khảo ý kiến của luật sư.
📌 Nếu bị thông báo sa thải do tái cơ cấu, hãy làm ngay những việc sau
① Yêu cầu nhận thông báo sa thải và lý do bằng văn bản
→ Không để mọi việc chỉ dừng lại ở lời nói
② Không ký ngay tại chỗ
→ Không viết đơn xin nghỉ việc hoặc ký thỏa thuận ngay lập tức
③ Lưu giữ chứng cứ
→ Lưu lại email, tin nhắn, và bản sao thông báo sa thải
④ Liên hệ luật sư ngay
→ Kiểm tra xem việc sa thải do tái cơ cấu có hợp pháp hay không và có thể tranh chấp được hay không
4．Kết luận
Khi bị thông báo sa thải do tái cơ cấu, nhiều người thường nghĩ rằng:
“Nếu công ty đang khó khăn thì cũng đành chịu…”
“Mình là người nước ngoài nên không thể phản đối…”
Có rất nhiều người đã nghĩ như vậy.
Nhưng pháp luật Nhật Bản không chấp nhận một cách đơn giản rằng:
Công ty khó khăn → sa thải ngay nhân viên.
Việc bạn là người nước ngoài không phải là lý do hợp pháp để đưa bạn vào diện sa thải.
“Việc sa thải này có thật sự đúng hay không?” —
Đừng tự mình chịu đựng một mình, hãy kiểm tra lại trước.
Trước hết, hãy liên hệ tư vấn qua Zalo (miễn phí).
Hẹn gặp lại.
Bạn có thể trao đổi qua Zalo.
Nếu bạn bị thông báo sa thải do tái cơ cấu, bị yêu cầu ký đơn nghỉ việc theo nguyện vọng cá nhân, hoặc muốn kiểm tra việc sa thải có hợp pháp hay không, bạn có thể gửi tin nhắn để kiểm tra trước.
Kiểm tra qua ZaloTác giả
Luật sư Yoshinao Nagai (Văn phòng Luật Nagai Vietnam)
Là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản, hoạt động chủ yếu tại Shinjuku, tập trung vào các vấn đề lao động và hỗ trợ tư cách lưu trú.
Tôi đã làm việc tại Hà Nội hơn 10 năm từ năm 2010, nên hiểu rất rõ về người Việt Nam.
Nếu bạn gặp các vấn đề pháp lý như nợ tiền làm thêm giờ, sa thải trái pháp luật, tai nạn lao động hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ qua Zalo bất cứ lúc nào.
Hỗ trợ toàn quốc, có thể tư vấn bằng tiếng Việt.
※ Bài viết này chỉ mang tính chất giải thích chung. Việc đánh giá trong từng trường hợp cụ thể có thể khác nhau. Chúng tôi khuyến khích bạn liên hệ tư vấn sớm.
