Xin chào.
Tôi là Nagai Yoshinao, luật sư hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản.
Hôm nay, tôi sẽ nói về tiền làm thêm giờ của kỹ sư hệ thống (SE).
Khi kỹ sư hệ thống yêu cầu trả tiền làm thêm giờ mà công ty nói rằng “không trả”,
thì lý do thường rơi vào 5 trường hợp sau.
【5 lý do mà công ty hay đưa ra】
“Vì là quản lý nên không có tiền làm thêm giờ”
“Vì đã là lương làm thêm cố định nên không có tiền làm thêm giờ bổ sung”
“Vì là chế độ lương năm nên không có tiền làm thêm giờ”
“Không có sự phê duyệt của cấp trên / làm việc tại nhà thì không được tính làm thêm giờ”
“Vì là chế độ lao động theo quyền tự quyết (裁量労働制) nên không có tiền làm thêm giờ”
Tuy nhiên, trong rất nhiều trường hợp, những giải thích này của công ty là không đúng.
Nói cách khác, thực tế có rất nhiều trường hợp mà tiền làm thêm giờ vẫn phải được trả.
Hôm nay, tôi sẽ giải thích 5 điểm này một cách dễ hiểu.
1. “Vì là quản lý nên không có tiền làm thêm giờ”
Công ty đôi khi sẽ nói như sau:
“Bạn là quản lý nên không có tiền làm thêm giờ đâu.”
Tuy nhiên, chỉ vì có chức danh (như manager, leader…) thì không có nghĩa là sẽ không được trả tiền làm thêm giờ.
Theo pháp luật Nhật Bản, chỉ những người được coi là “người quản lý – giám sát thực sự” (管理監督者) mới thuộc diện không được trả tiền làm thêm giờ.
Và trên thực tế, phạm vi của “quản lý – giám sát” này rất hẹp, đa số người lao động không thuộc đối tượng này.
Việc một người có được coi là “quản lý – giám sát” hay không sẽ được xem xét dựa trên các tiêu chí sau:
- Có thực sự tham gia vào việc quản lý, điều hành công ty hay không
- Có quyền tự quyết định giờ làm việc, giờ đi làm – tan ca hay không
- Có quyền về nhân sự như tuyển dụng, đánh giá, sắp xếp công việc, cho thôi việc hay không
- Mức lương và chế độ đãi ngộ có cao rõ rệt so với nhân viên bình thường hay không
Ngay cả khi có chức danh như “manager”, nếu không đáp ứng các tiêu chí trên, thì khả năng cao vẫn được coi là đối tượng phải trả tiền làm thêm giờ.
2. “Vì đã có lương làm thêm cố định nên không có tiền làm thêm giờ”
Công ty đôi khi sẽ nói như sau:
“Công ty áp dụng chế độ lương làm thêm cố định nên không trả thêm tiền tăng ca đâu.”
Tuy nhiên, cách giải thích này trong nhiều trường hợp là sai.
Tiền làm thêm cố định (固定残業代) không có nghĩa là tiền làm thêm giờ bằng 0.
Đây chỉ là chế độ trả trước một phần tiền làm thêm trong một khung cố định (về thời gian hoặc số tiền).
Phần làm thêm vượt quá khung cố định đó, về nguyên tắc, vẫn phải được trả tiền làm thêm giờ.
Ví dụ:
- Nếu quy định là 30 giờ làm thêm cố định, thì phần vượt quá 30 giờ vẫn phải được trả tiền tăng ca.
Ngoài ra, chế độ lương làm thêm cố định có thể bị coi là vô hiệu nếu không được ghi rõ ràng trong:
- Nội quy lao động
- Hợp đồng lao động
- Bảng lương
Ví dụ các trường hợp dễ bị coi là không hợp lệ:
- Không tách riêng rõ lương cơ bản và tiền làm thêm cố định
(Ví dụ: “Lương tháng 350.000 yên, đã bao gồm tiền làm thêm”) - Không ghi rõ số giờ làm thêm cố định
(Ví dụ: “Lương cơ bản 300.000 yên + tiền làm thêm cố định 50.000 yên” nhưng không nói là bao nhiêu giờ)
Nếu bạn đang làm việc tại công ty áp dụng chế độ lương làm thêm cố định,
trước hết hãy kiểm tra kỹ hợp đồng lao động, nội quy công ty và bảng lương của mình.
※ Giải thích chi tiết hơn được trình bày trong bài blog dưới đây:
👉 〇〇〇〇〇
3. “Vì trả lương theo năm nên không có tiền làm thêm giờ”
Công ty đôi khi sẽ nói như sau:
“Vì là chế độ lương năm nên không có tiền làm thêm giờ đâu.”
Tuy nhiên, lương năm (年俸制) không đồng nghĩa với việc không có tiền làm thêm giờ.
Ngay cả khi áp dụng chế độ lương năm, về nguyên tắc, nếu làm việc vượt quá:
- 8 giờ/ngày
- 40 giờ/tuần
thì vẫn phát sinh tiền làm thêm giờ (tiền lương làm thêm, lương tăng ca).
Chế độ lương năm chỉ là cách tính và cách trả lương,
không phải là chế độ cho phép công ty không trả tiền làm thêm giờ.
Vì vậy, trước tiên hãy kiểm tra kỹ hợp đồng lao động và bảng lương (chi tiết các khoản) của bạn.
4. “Không có phê duyệt của cấp trên / làm việc tại nhà nên không có tiền làm thêm giờ”
Công ty đôi khi sẽ nói với người lao động như sau:
“Làm thêm mà không được cấp trên phê duyệt trước thì không được tính tiền làm thêm.”
“Mang việc về nhà làm thì không được coi là làm thêm giờ.”
Tuy nhiên, chỉ vì không có phê duyệt trước, hoặc vì làm việc tại nhà, không có nghĩa là người lao động sẽ không được trả tiền làm thêm giờ.
Điều quan trọng cần xem xét về cơ bản gồm hai điểm sau:
- Công việc đó có phải là công việc của công ty hay không
- Công ty hoặc cấp trên có biết việc bạn đang làm thêm hay không
Ví dụ, trong các trường hợp như:
- Do thời hạn công việc gấp hoặc khối lượng công việc quá nhiều, người lao động buộc phải làm thêm giờ
- Cấp trên biết rõ việc làm thêm nhưng không ngăn cản, mà ngầm chấp nhận
- Hoặc cấp trên chỉ đạo, giao việc qua email hoặc tin nhắn ngoài giờ làm việc
Trong những trường hợp này, khả năng cao tiền làm thêm giờ vẫn phát sinh và phải được trả.
Trước hết, người lao động nên kiểm tra và lưu giữ các bằng chứng như:
- Email, tin nhắn trao đổi công việc với cấp trên
- Lịch sử đăng nhập, đăng xuất máy tính
- Nhật ký hệ thống công việc hoặc phần mềm nội bộ của công ty
5. “Vì áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết nên không có tiền làm thêm giờ”
Công ty đôi khi sẽ nói như sau:
“Vì áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết nên không trả tiền làm thêm giờ.”
Tuy nhiên, không phải lúc nào cách giải thích này cũng đúng.
Chế độ lao động theo quyền tự quyết chỉ có hiệu lực khi các điều kiện dưới đây được đáp ứng đầy đủ.
Nói cách khác, nếu không đáp ứng các điều kiện dưới đây, thì khả năng cao tiền làm thêm giờ vẫn phát sinh.
① Công việc của bạn có thuộc “đối tượng áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết” hay không
Những loại công việc được áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết đã được pháp luật quy định và giới hạn rõ ràng.
Trong trường hợp là kỹ sư hệ thống (SE), về nguyên tắc, các công việc có thể thuộc đối tượng áp dụng là:
- Phân tích, thiết kế hệ thống xử lý thông tin (các công đoạn ở giai đoạn đầu)
Ngược lại, các công việc như:
- Kiểm thử, vận hành, bảo trì
- Lập trình theo đúng chỉ thị được giao
thì trong nhiều trường hợp không được coi là đối tượng áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết.
② Có được tự do quyết định thời gian làm việc hay không
Chế độ lao động theo quyền tự quyết chỉ được công nhận khi:
- Người lao động tự quyết định cách thức tiến hành công việc và phân bổ thời gian làm việc
- Công ty không chỉ đạo chi tiết hoặc quản lý chặt chẽ về thời gian
Ngược lại, trong các trường hợp sau:
- Giờ đi làm và tan ca bị quản lý chặt chẽ
- Mỗi ngày đều bị giao nhiệm vụ và chỉ dẫn cụ thể từng bước
- Không được tự do quyết định cách làm việc
thì rất khó được công nhận là “lao động theo quyền tự quyết”.
③ Công ty có thực hiện “đúng thủ tục” hay không, và người lao động có đồng ý hay không
Để áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết, công ty phải:
- Xây dựng quy định chính thức trong nội bộ công ty rằng “công việc này áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết”
- Thảo luận và quyết định cùng với đại diện phía người lao động
- Ghi lại bằng văn bản trong nội quy lao động hoặc các quy định liên quan
Ngoài ra:
- Bắt buộc phải có sự đồng ý của chính người lao động đối với việc áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết
- Nếu không có sự đồng ý của người lao động, thì không được công nhận là chế độ lao động theo quyền tự quyết
Tổng kết
- ① Công việc của bạn có phải là công đoạn thượng nguồn hay không
- ② Bạn có được tự do quyết định thời gian làm việc hay không
- ③ Có quy định trong nội quy lao động và có sự đồng ý của bản thân hay không
Nếu chỉ cần thiếu một trong các điều kiện trên, thì việc nói
“Vì là chế độ lao động theo quyền tự quyết nên không có tiền làm thêm giờ”
có khả năng là sai.
Kết luận
Về vấn đề tiền làm thêm giờ của kỹ sư hệ thống,
chúng tôi đã giải thích 5 lập luận thường gặp mà công ty hay đưa ra khi nói “không công nhận làm thêm giờ”, gồm:
- “Vì là quản lý”
- “Vì đã bao gồm làm thêm cố định”
- “Vì trả lương theo năm”
- “Vì không có phê duyệt của cấp trên / vì làm việc tại nhà”
- “Vì áp dụng chế độ lao động theo quyền tự quyết”
Trên thực tế, rất nhiều người lao động đã tin vào những cách giải thích này của công ty,
rồi tự thuyết phục mình rằng:
“Chắc là vậy rồi”,
và đành chấp nhận bỏ qua quyền lợi của mình.
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp cách giải thích của công ty là sai.
Điều quan trọng không phải là tin nguyên những gì công ty nói,
mà là phải xác nhận cẩn thận:
- Trong hợp đồng lao động và nội quy công ty thực sự ghi những gì
- Trên thực tế, bạn đang làm việc theo cách như thế nào
Việc cần làm là kiểm tra kỹ cả hai yếu tố: “văn bản” và “thực tế làm việc” này.
Nếu bạn từng nghĩ dù chỉ một chút rằng:
“Trường hợp của mình thì sao nhỉ?”
“Liệu trường hợp này có được trả tiền làm thêm giờ không?”
thì đừng tự mình lo lắng, hãy chủ động trao đổi sớm với luật sư nhé.
Tôi là luật sư chuyên hỗ trợ người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản,
chủ yếu trong lĩnh vực lao động và các vấn đề pháp lý liên quan.
Bạn có thể liên hệ tư vấn dễ dàng qua Zalo bằng hình thức chat.
Hẹn gặp lại.
Tác giả
Yoshinao Nagai ｜ Luật sư duy nhất tại Nhật Bản chuyên về “người Việt Nam đang cư trú tại Nhật”
Ông đã sinh sống tại Hà Nội hơn 10 năm.
Chuyên hỗ trợ người Việt Nam đang sống tại Nhật trong các vấn đề pháp lý như:
- Tiền làm thêm giờ chưa được trả, sa thải trái pháp luật
- Đại diện hỗ trợ thủ tục nghỉ việc
- Tai nạn giao thông, tai nạn lao động
- Visa, thủ tục xuất nhập cảnh
- Ly hôn, bồi thường do ngoại tình
- Vụ án hình sự
- Pháp lý cho doanh nghiệp Nhật Bản và doanh nghiệp Việt Nam, v.v.
永井ベトナム法律事務所
弁護士 永井義直
日本で暮らすベトナムの人たちへ、労務問題、お金トラブル、契約トラブル、交通事故、男女トラブルなどの法律支援をしています。
無料チャット相談をしています。
Zaloへご連絡ください。
📩 Tư vấn miễn phí qua Zalo
Nếu bạn là kỹ sư hệ thống (SE) và đang băn khoăn về tiền làm thêm giờ, chế độ quản lý, làm thêm cố định, lương năm, làm việc tại nhà hoặc chế độ lao động theo quyền tự quyết, hãy nhắn tin qua Zalo để được kiểm tra trước.
Kiểm tra qua Zalo
