【Hỏi & Đáp đầy đủ】Tiền làm thêm giờ chưa được trả tại Nhật Bản｜53 câu hỏi thường gặp từ người Việt

Q1｜Làm thêm giờ không có sự phê duyệt của cấp trên thì có được trả tiền làm thêm không?

👉 Có thể được trả.

Nếu cấp trên biết bạn đang làm thêm giờ và dù vậy vẫn làm ngơ, không ngăn cản, thì trong trường hợp này có thể được coi là đã có sự chấp thuận ngầm (黙示の承認).

Vì vậy, ngay cả khi không có sự phê duyệt chính thức của cấp trên, bạn vẫn có khả năng được công nhận và trả tiền làm thêm giờ.

Q2｜Làm thêm dù không được cấp trên yêu cầu thì có được trả tiền làm thêm không?

👉 Thường là có.

Nếu do khối lượng công việc hoặc hạn chót khiến bạn bắt buộc phải làm thêm, thì ngay cả khi không có chỉ đạo trực tiếp từ cấp trên, thời gian đó vẫn thường được công nhận là làm thêm giờ.

Q3｜Sau khi chấm công tan ca rồi nhưng vẫn dọn dẹp, làm công việc kết thúc ca thì có tính là làm thêm không?

👉 Có.

Dù đã chấm công tan ca, nhưng nếu bạn vẫn đang dọn dẹp, chốt các sổ sách hoặc làm các công việc phục vụ cho hoạt động của công ty, thì về nguyên tắc vẫn được tính là thời gian lao động, tức là làm thêm giờ.

Q4｜Đến sớm trước giờ, trước khi chấm công để dọn dẹp hoặc chuẩn bị mở cửa thì có được tính là làm thêm không?

👉 Có thể được tính.

Nếu việc dọn dẹp, chuẩn bị trước giờ làm được thực hiện theo chỉ đạo của công ty, thì thời gian đó được coi là thời gian lao động, và trong nhiều trường hợp sẽ được tính là làm thêm giờ.

Q5｜Quán ăn đông khách, phải dọn dẹp lâu hơn thì có được tính là làm thêm giờ không?

👉 Có.

Nếu thời gian kinh doanh kéo dài, và bạn vẫn đang làm việc cho đến khi dọn dẹp xong, thì toàn bộ khoảng thời gian đó đều là thời gian làm việc.

Phần kéo dài thêm sẽ về nguyên tắc được tính là làm thêm giờ.

Q6｜Dọn dẹp, đổ rác… sau giờ làm – gọi là “thời gian đóng ca” – có phải làm thêm không?

👉 Có.

Nếu sau giờ làm, theo quy định của công ty, bạn phải dọn dẹp, đổ rác, thì thời gian đó vẫn là một phần của công việc. Về nguyên tắc, được công nhận là thời gian làm thêm giờ.

Q7｜Trong thời gian “nghỉ giải lao” nhưng vẫn phải nghe điện thoại, chờ gọi thì có được tính là làm thêm không?

👉 Có thể được tính.

Dù được gọi là “giờ nghỉ”, nhưng nếu bạn phải trực điện thoại, tiếp khách, chờ lệnh, không được nghỉ ngơi tự do, thì thời gian đó được coi là thời gian lao động.

Vì vậy, có khả năng được công nhận là làm thêm giờ.

Q8｜Đang nghỉ nhưng bị gọi quay lại làm việc thì thời gian đó có phải làm thêm không?

👉 Có.

Khoảng thời gian bị cắt ngang giờ nghỉ và buộc quay lại làm việc sẽ được công nhận là thời gian lao động, và được tính là làm thêm giờ.

Q9｜“Giờ ngủ tạm” trong ca đêm có được tính là thời gian làm việc không?

👉 Tùy mức độ tự do.

Nếu đó là thời gian ngủ tạm nhưng luôn phải sẵn sàng bị gọi dậy và xử lý công việc ngay, thì thường được coi là thời gian lao động.

Ngược lại, nếu bạn được ngủ tự do, ngủ ở đâu cũng được, không bị gọi, hoàn toàn không bị ràng buộc, thì thời gian đó được coi là giờ nghỉ và không tính là thời gian làm việc.

Q10｜Mang việc về nhà làm thì có được tính là làm thêm giờ không?

👉 Có thể.

Nếu do chỉ đạo của công ty hoặc khối lượng công việc quá nhiều khiến bạn buộc phải làm việc ở nhà, thì thời gian đó có thể được coi là thời gian lao động.

Q11｜Tham gia họp online từ nhà thì có được tính là làm thêm không?

👉 Có.

Nếu bạn tham gia họp online theo yêu cầu của công ty, thì dù ở nhà hay ở đâu, khoảng thời gian đó vẫn là thời gian làm việc.

Q12｜Ở nhà nhưng bị yêu cầu “trực điện thoại” thì thời gian đó có được tính là giờ làm không?

👉 Có thể được tính.

Nếu bạn phải luôn nghe máy, bắt buộc phản hồi ngay khi có cuộc gọi, thì khoảng thời gian đó thường được đánh giá là thời gian lao động.

Q13｜Thời gian di chuyển khi đi công tác (tàu, xe buýt, máy bay) có được tính là làm thêm giờ không?

👉 Nguyên tắc là không.

Thời gian chỉ ngồi di chuyển bằng tàu, xe buýt, máy bay để đi công tác thì về nguyên tắc không được tính là thời gian làm việc, không tính OT.

Q14｜Di chuyển bằng xe công ty hoặc xe buýt của công ty đến công trường xây dựng có tính là làm thêm không?

👉 Có, trong đa số trường hợp.

Thời gian di chuyển từ điểm tập trung (công ty) đến công trường bằng xe công ty hoặc xe buýt do công ty sắp xếp.

Về nguyên tắc được coi là di chuyển phục vụ công việc, và được tính là thời gian lao động.

Q15｜Trong công việc chăm sóc điều dưỡng (介護), thời gian di chuyển giữa nhà khách hàng này sang nhà khách hàng khác có được tính là làm thêm không?

👉 Có.

Nếu theo chỉ đạo của công ty, bạn phải di chuyển giữa các nhà của người được chăm sóc, thì thời gian di chuyển đó được tính là thời gian lao động.

Q16｜Đối với tài xế xe tải, thời gian “chờ bốc/dỡ hàng” có phải làm thêm giờ không?

👉 Có.

Trong thời gian chờ hàng, nếu bạn không thể rời xe, phải chờ sẵn để làm việc, thì về nguyên tắc được tính là thời gian lao động.

Như vậy, là đối tượng được trả tiền làm thêm giờ.

Q17｜Tham gia đào tạo, học tập của công ty ngoài giờ làm việc có được tính là làm thêm không?

👉 Có, nếu bị yêu cầu tham gia.

Nếu đó là khóa đào tạo, buổi học mà công ty yêu cầu “phải tham gia”, thì thời gian đó được tính là thời gian lao động, và nếu ngoài giờ làm thì là làm thêm giờ.

Q18｜Họp đầu giờ, chào cờ, tập thể dục buổi sáng trước giờ làm có được tính là thời gian làm việc không?

👉 Có, trong đa số trường hợp.

Nếu theo quy định của công ty, bạn bắt buộc phải tham gia họp đầu giờ hoặc tập thể dục, thì dù diễn ra trước giờ làm, thời gian đó vẫn được tính là thời gian lao động.

Q19｜Tiệc công ty, các sự kiện, các hoạt động giải trí mà bắt buộc tham gia có được tính là làm thêm không?

👉 Tùy — nhưng đa số là KHÔNG.

Nếu tham gia tự nguyện, không bắt buộc, thì thường không được tính là làm thêm giờ.

Q20｜Thời gian thay đồng phục tại nơi làm việc có được tính là thời gian làm việc không?

👉 Có, trong nhiều trường hợp.

Nếu công ty quy định bắt buộc phải thay đồng phục tại nơi làm việc, thì thời gian thay đồ đó về nguyên tắc được tính là thời gian lao động.

Q21｜Không có thẻ chấm công (dữ liệu chấm công) thì có đòi tiền làm thêm được không?

👉 Vẫn đòi được.

Ngay cả khi không có thẻ chấm công, bạn vẫn có thể yêu cầu trả tiền làm thêm giờ nếu có các chứng cứ khác, ví dụ như:

• Bảng phân ca, lịch làm việc
• Email, tin nhắn với cấp trên (LINE, Zalo…)
• Lịch sử sử dụng máy tính
• Dữ liệu ra/vào văn phòng
• Lịch sử thẻ giao thông đi lại (Suica, Pasmo…)
• Lời khai của đồng nghiệp

Không có 1 loại chứng cứ duy nhất — nhiều loại chứng cứ cộng lại là đủ.

Q22｜Chỉ có chứng cứ của một phần thời gian thì có đòi được không?

👉 Vẫn đòi được.

Dù bạn muốn yêu cầu tiền làm thêm cho 2 năm, nhưng chỉ còn chứng cứ của 1 năm, thì vẫn có thể yêu cầu.

Trong thực tế:

• Tòa án có thể dựa vào 1 năm có chứng cứ
• Từ đó suy đoán cách làm việc của các giai đoạn còn lại

Q23｜Công ty không chịu cung cấp thẻ chấm công hay dữ liệu công – phải làm sao?

👉 Đừng vội bỏ cuộc.

Chuyện người lao động xin xem dữ liệu chấm công nhưng bị từ chối xảy ra rất thường xuyên.

👉 Chỉ vì bị từ chối không có nghĩa là bạn hết đường.

• Nếu luật sư gửi yêu cầu chính thức, nhiều công ty sẽ buộc phải nộp thẻ chấm công và dữ liệu công.
• Nếu vẫn không chịu cung cấp, khi ra tòa, tòa án có thể ra lệnh buộc công ty phải nộp.

Q24｜Tin nhắn Zalo, LINE có được dùng làm chứng cứ không?

👉 Có.

Các đoạn trao đổi công việc với cấp trên hoặc đồng nghiệp qua Zalo, LINE có thể chứng minh bạn đang làm việc vào thời điểm đó, được sử dụng làm chứng cứ.

Q25｜Tin nhắn gửi cho gia đình kiểu “Bây giờ con về đây” có dùng làm chứng cứ không?

👉 Có thể dùng.

Những tin nhắn như “bây giờ tôi về”, “sắp về rồi” gửi cho người thân có thể được dùng làm căn cứ xác định thời điểm tan ca.

Q26｜Lời khai của đồng nghiệp có dùng làm chứng cứ không?

👉 Có thể dùng.

Lời khai của đồng nghiệp giúp xác nhận thực tế làm việc của bạn.

Kể cả đồng nghiệp cũ, lời khai của họ cũng có thể được dùng để chứng minh việc làm thêm giờ diễn ra thường xuyên.

Q27｜Tôi lỡ vứt phiếu lương rồi. Tôi có nên bỏ cuộc không?

👉 Không bỏ cuộc.

Ngay cả khi không còn phiếu lương, bạn vẫn có thể yêu cầu công ty cung cấp thông tin.

Bạn cũng có thể yêu cầu xin cấp lại phiếu lương của các tháng trước đây.

Q28｜Lịch sử thẻ IC (như Suica) có dùng làm chứng cứ không?

👉 Có thể dùng.

Nếu lịch sử thẻ IC thể hiện được thời gian di chuyển khi đi làm và tan ca, thì có thể dùng làm căn cứ chứng minh giờ làm việc.

Q29｜Dữ liệu ra vào văn phòng có dùng làm chứng cứ không?

👉 Có thể dùng.

Dữ liệu ra vào văn phòng có thể được sử dụng để xác định khoảng thời gian bạn thực tế làm việc.

Q30｜Dữ liệu vị trí (GPS) trên điện thoại có dùng làm chứng cứ không?

👉 Có thể dùng.

Nếu dữ liệu vị trí hoặc GPS trên điện thoại cho thấy bạn đã ở nơi làm việc trong khoảng thời gian nhất định, thì có thể dùng làm chứng cứ.

Tuy nhiên, trên thực tế, dữ liệu GPS không phải lúc nào cũng được lưu tự động, nên không phải lúc nào cũng sử dụng được.

Q31｜Tại Nhật Bản, tiền làm thêm giờ chưa được trả có thể yêu cầu bao nhiêu năm?

👉 Tối đa 3 năm.

Bạn có thể yêu cầu tiền làm thêm giờ chưa được trả trong vòng 3 năm trở lại đây.

Sau khi quá 3 năm, tiền làm thêm của từng tháng sẽ lần lượt hết thời hiệu.

Q32｜Nghe nói “tiền làm thêm giờ sẽ mất sau 3 năm”. Vậy sau 3 năm là mất hết luôn sao?

👉 Không phải.

Sau 3 năm, không phải toàn bộ tiền làm thêm giờ biến mất cùng lúc.

Tiền làm thêm sẽ hết thời hiệu theo từng tháng, tính từ tháng phát sinh làm thêm, và sẽ mất dần từng tháng một.

Q33｜Sau khi đã nghỉ việc rồi thì còn yêu cầu tiền làm thêm giờ chưa trả được không?

👉 Vẫn yêu cầu được.

Kể cả sau khi đã nghỉ việc, bạn vẫn có thể yêu cầu tiền làm thêm giờ trong phạm vi 3 năm trở lại đây.

Q34｜Nên yêu cầu tiền làm thêm giờ chưa được trả khi còn đang làm việc hay lúc nghỉ việc?

👉 Tùy từng trường hợp.

Nếu bạn đang làm việc tại doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc yêu cầu tiền làm thêm giờ có thể khiến quan hệ với chủ doanh nghiệp hoặc cấp trên xấu đi.

Xét riêng về mặt quan hệ con người, việc yêu cầu tiền làm thêm giờ vào thời điểm nghỉ việc thường được xem là phù hợp hơn.

Trong thực tế, nhiều trường hợp lựa chọn yêu cầu tiền làm thêm giờ cùng lúc với thời điểm nghỉ việc.

Để chắc chắn, bạn nên trao đổi cụ thể với luật sư để được tư vấn phù hợp với trường hợp của mình.

Q35｜Công ty nói miệng rằng “bây giờ cứ đợi đã, sau này sẽ trả gộp”. Trong thời gian chờ thì thời hiệu có vẫn chạy không?

👉 Thời hiệu vẫn chạy.

Nói cách khác, nếu bạn không làm gì, thì mỗi tháng tiền làm thêm giờ chưa được trả sẽ lần lượt mất đi do hết thời hiệu.

Việc công ty chỉ hứa miệng kiểu “sau này sẽ trả gộp”, nhưng không rõ số tiền và thời điểm trả, thì không làm dừng thời hiệu.

Thời hiệu chỉ được dừng lại khi:

• Hai bên thống nhất bằng văn bản chính thức về số tiền làm thêm giờ chưa trả,
• Thời điểm thanh toán,
• Và việc tạm dừng thời hiệu,

và có sự đồng ý rõ ràng từ phía công ty.

Q36｜Công ty nói “sẽ thanh toán tất cả cùng với tiền trợ cấp thôi việc”. Đợi đến khi nghỉ việc có bị mất quyền do hết thời hiệu không?

👉 Giống Q35. Lời hứa miệng không làm dừng thời hiệu.

Nếu chỉ là nói miệng rằng sẽ thanh toán sau khi nghỉ việc, thì trong thời gian chờ, thời hiệu vẫn tiếp tục chạy và bạn vẫn có thể bị thiệt.

Q37｜Sau khi về Việt Nam rồi thì còn yêu cầu tiền làm thêm giờ chưa trả ở Nhật được không? Có thể yêu cầu đến khi nào?

👉 Vẫn yêu cầu được.

Kể cả sau khi đã về Việt Nam, bạn vẫn có thể thông qua luật sư để yêu cầu công ty tại Nhật thanh toán.

Tiền làm thêm giờ chưa được trả trong vòng 3 năm trở lại đây vẫn có thể yêu cầu.

Q38｜Thời hiệu 3 năm sắp hết rồi. Cần làm gì trước tiên để kịp thời?

👉 Cần làm ngay các bước sau:

• Nhanh chóng liên hệ luật sư và gửi văn bản yêu cầu chính thức đòi tiền làm thêm giờ chưa trả cho công ty.
• Sau đó, bắt đầu chuẩn bị cho các thủ tục chính thức như khởi kiện hoặc thủ tục giải quyết tranh chấp lao động.
• Quan trọng nhất là càng liên hệ luật sư sớm càng tốt.

Q39｜Nếu công ty nói “bên tôi áp dụng chế độ lương làm thêm cố định nên không có tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Chỉ vì áp dụng chế độ làm thêm cố định không có nghĩa là tiền làm thêm giờ bằng 0.

Phần thời gian làm việc vượt quá số giờ đã thỏa thuận trong hợp đồng, ví dụ: cố định 30 giờ/tháng, thì vẫn phải được trả thêm tiền làm thêm giờ.

Q40｜Nếu bị nói “đang trong thời gian thử việc nên không trả tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Dù là thời gian thử việc, bạn vẫn là người lao động.

Vì thế, công ty không thể lấy lý do thử việc để từ chối trả tiền làm thêm giờ.

Q41｜Nếu bị nói “chỉ là làm thêm/part-time nên không trả tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Dù là lao động bán thời gian hay làm thêm, cứ làm vượt giờ thì vẫn phát sinh tiền làm thêm.

Luật Tiêu chuẩn Lao động được áp dụng như nhau, không phân biệt hình thức làm việc.

Q42｜Nếu bị nói “vì là quản lý cửa hàng nên không có tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Dù có chức danh là “quản lý cửa hành”, trong đa số trường hợp vẫn phát sinh tiền làm thêm giờ.

Theo pháp luật, người không thuộc diện được trả tiền làm thêm giờ (“người quản lý, người giám sát”) phải là người có quyền tự quyết về thời gian làm việc, có quyền tuyển dụng – nhân sự, và tham gia vào các quyết định quản lý, điều hành của doanh nghiệp.

Trên thực tế, rất hiếm người Việt làm cửa hàng trưởng tại Nhật đáp ứng đủ các điều kiện này.

Q43｜Nếu bị nói “bạn làm việc chậm” thì sao?

👉 Không có căn cứ.

Dù bị đánh giá là làm việc chậm, thời gian bạn đã làm vẫn được tính là thời gian lao động.

Lý do “làm việc chậm nên không trả tiền làm thêm giờ” không được pháp luật công nhận.

Q44｜Nếu bị nói “doanh số kém nên không trả tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Dù kết quả kinh doanh hay doanh số không tốt, nghĩa vụ trả tiền làm thêm giờ của công ty vẫn không thay đổi.

Q45｜Nếu bị nói “làm thêm giờ mà không có sự chấp thuận của cấp trên thì không được công nhận” thì sao?

👉 Không hẳn đúng.

Ngay cả khi không có sự chấp thuận trực tiếp của cấp trên, nhưng nếu khối lượng công việc rõ ràng là quá nhiều và cấp trên cũng biết bạn đang làm việc, thì về nguyên tắc có thể được coi là đã có sự chấp thuận ngầm, và thời gian làm thêm vẫn được công nhận.

Q46｜Nếu bị nói “nếu nghỉ việc thì sẽ không trả tiền làm thêm giờ” thì sao?

👉 Không đúng.

Việc bạn có nghỉ việc hay không không liên quan đến nghĩa vụ trả tiền làm thêm giờ chưa thanh toán.

Ngay cả sau khi nghỉ việc, bạn vẫn có quyền yêu cầu toàn bộ tiền làm thêm giờ chưa được trả.

Q47｜Không có tiền để thuê luật sư thì phải làm sao?

👉 Không cần lo.

Hiện nay, nhiều luật sư không thu phí ban đầu khi nhận vụ việc.

Phí luật sư thường được tính theo hình thức trả theo kết quả, ví dụ khoảng 25% số tiền thực tế thu hồi được, và chỉ thanh toán sau khi đã nhận được tiền.

Vì vậy, kể cả khi không có sẵn tiền, bạn vẫn có thể nhờ luật sư hỗ trợ.

Q48｜Tôi bị sa thải sau khi yêu cầu trả tiền làm thêm giờ. Việc này có trái pháp luật không?

👉 Trái pháp luật.

Việc sa thải người lao động chỉ vì họ yêu cầu trả tiền làm thêm giờ là hành vi bị pháp luật cấm.

Quyết định sa thải đó không có hiệu lực, và bạn vẫn có quyền yêu cầu tiền làm thêm giờ chưa được trả.

Q49｜Sau khi yêu cầu tiền làm thêm giờ, tôi bị giảm ca làm. Việc này có trái pháp luật không?

👉 Trái pháp luật.

Việc giảm ca làm như một hình thức “trả đũa” vì người lao động yêu cầu tiền làm thêm giờ có thể bị coi là hành vi trái pháp luật.

Q50｜Bị chủ công ty đe dọa “nếu yêu cầu tiền làm thêm giờ thì sẽ không cho gia hạn visa”. Phải làm sao?

👉 Rõ ràng là trái pháp luật.

Hành vi này vừa vi phạm Luật Tiêu chuẩn Lao động về nghĩa vụ trả tiền làm thêm giờ, vừa có thể cấu thành tội cưỡng ép theo luật hình sự.

Bạn nên liên hệ luật sư ngay lập tức để được bảo vệ quyền lợi.

Q51｜Nếu công ty phá sản hoặc đóng cửa thì tiền làm thêm giờ sẽ thế nào?

👉 Vẫn có cách được trả.

Ngay cả khi công ty không còn tiền, tại Nhật Bản vẫn có chế độ để Nhà nước đứng ra chi trả thay.

Bạn có thể nhận từ Nhà nước khoảng 88万円〜176万円, tùy từng trường hợp.

Q52｜Tổ chức quản lý đứng về phía công ty, hỏi cũng không được giải quyết thì phải làm sao?

👉 Hãy liên hệ luật sư ngay.

Luật sư sẽ thay mặt bạn gửi yêu cầu chính thức đến công ty để đòi tiền làm thêm giờ.

Q53｜Khi nghỉ việc, tôi đã ký giấy xác nhận “không còn lương hay tiền làm thêm giờ chưa trả”. Vậy còn yêu cầu được không?

👉 Vẫn có khả năng yêu cầu.

Ngay cả khi đã ký giấy thỏa thuận, bạn vẫn có thể yêu cầu tiền làm thêm giờ trong các trường hợp sau:

• Bạn không hiểu rõ nội dung thỏa thuận, ví dụ do tiếng Nhật khó, bạn không nhận thức được rằng mình đang từ bỏ quyền yêu cầu tiền làm thêm giờ.
• Bị ép buộc ký, chẳng hạn như bạn bị đe dọa “không ký thì không cấp giấy nghỉ việc” hoặc “không cho gia hạn visa”.